Lịch sử - Văn hoáTôi đọc

HƯỚNG DẪN TIẾP CẬN THẦN THOẠI HY LẠP (2): CÁC ANH HÙNG HY LẠP CỔ ĐẠI

Book Hunter Các anh hùng Hy Lạp cổ đại

Đây là bản gỡ băng buổi Dionysus’Society của Book Hunter với chủ đề “Hệ thống các anh hùng Hy Lạp cổ đại”.

Ngày nay, hình tượng anh hùng gắn liền với những con người có phẩm chất trí tuệ, thể chất vượt trội, và quan trọng là phải đứng ra bảo vệ cộng đồng, bảo vệ các giá trị tốt đẹp. Tuy nhiên, hình tượng những người anh hùng đầu tiên bước ra từ Hy Lạp cổ đại lại hoàn toàn xa lạ với những tiêu chí ngày nay. Bài viết này sẽ khái quát lịch sử Thời đại anh hùng trong thần thoại Hy Lạp, cho thấy chân dung, diện mạo của những người hùng cổ xưa và điểm lại những chi tiết thú vị trong thần thoại mà người đọc thường không để ý, bỏ sót.

 

Thời đại anh hùng Hy Lạp

 

Người đọc Thần thoại Hy Lạp thường mắc phải hai cách hiểu sai về mốc thời gian của Thời đại anh hùng. Cách hiểu lầm thứ nhất là cho rằng các anh hùng như Heracles, Perseus, Theseus… xuất hiện cùng thời với các vị thần trong thần thoại Hy Lạp: Zeus, Dionysus, Ares… Cách hiểu lầm thứ hai là cho rằng các anh hùng xuất hiện cùng trong thời các câu chuyện về họ bắt đầu được kể lại và lưu truyền, tức thời của các triết gia như Aristotle, Pythagoras… Hai cách hiểu trên đây đều không đúng. Để nhìn lại tổng thể và xác định chính xác mốc thời gian một cách hợp lý, cần nhìn lại toàn bộ lịch sử ghi lại của các nền văn hóa trên đất Hy Lạp.

Giai đoạn đầu tiên được ghi lại trong lịch sử trên vùng đất này là từ 2700 – 1250 TCN, còn gọi là giai đoạn tiền Hy Lạp. Mảnh đất Hy Lạp khi đó không chính xác là lãnh thổ Hy Lạp bây giờ, mà bao gồm các phần lãnh thổ: khoảng bắc Hy Lạp, các đảo Peloponnese, đảo Crete, xứ Anatolia (bên bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ). Đó là lãnh thổ thời kì đầu của Hy Lạp.

Ở giai đoạn đầu tiên này xuất hiện 2 nền văn minh. Nền văn minh đầu tiên khởi sinh ở Hy Lạp là văn minh Minoan, phát triển quanh khu vực đảo Crete trong giai đoạn từ 2700 – 1420 TCN. Có thể xác nhận nền văn minh Minoan này bị ảnh hưởng bởi 2 luồng văn hóa Lưỡng Hà và Ai Cập. Người ta tìm thấy ở nền văn minh Minoan những bức tượng nữ thần Venus cởi trần khoe ngực, hai tay dang rộng cầm hai con rắn, có vẻ lấy cảm hứng từ bức tượng nữ thần cầm hoa anh túc ở Lưỡng Hà. Luồng ảnh hưởng thứ hai từ Ai Cập chỉ xuất hiện về sau. Ngoài ra, nền văn minh Minoan còn có 1 số đĩa đất nung, có ký tự tròn xung quanh, khá giống bức tượng của nền văn minh Maya bên kia bờ biển Đại Tây Dương. Tuy nền văn minh Minoan sẽ còn kéo dài đến tận năm 1420 TCN, nhưng thực chất quá trình suy thoái đã diễn ra từ những năm 1600 TCN. Kết quả của sự suy thoái nghiêm trọng và dài lâu, nền văn minh Minoan bị thay thế bởi nền văn minh Mycenae. Theo như chính thần thoại và biên niên sử thì nền văn minh này được khai sinh ra bởi người anh hùng Perseus, và các con cháu của ông.

Các công trình lớn được cho là của Minoan thường lại xuất hiện vào thời điểm sau giai đoạn suy thoái của văn minh này, tức là theo niên biểu thì nó xuất hiện vào thời Mycenae. Ví dụ cung điện của vua Minos, một trong những công trình nổi tiếng nhất thời bấy giờ và được cho là của nền văn minh Minoan, thực ra được xây dựng vào thời gian của nền văn minh Mycenae bởi vua Minos từ Athens. Một điểm thú vị nữa, cái tên Minoan mà chúng ta dùng ngày nay để chỉ nền văn minh này là bắt nguồn từ tên vua Minos, dù vua này sống sau thời nền văn minh suy thoái.

So với Minoan, nền văn minh Mycenae có nhiều điểm khác biệt. Mycenae chủ yếu phát triển ở đảo Peloponnese sau đó phát triển lên phía bắc Hy Lạp, rồi mới xuống Crete. Về kiến trúc, Mycenae có những công trình bằng đá trắng bề thế, vững chắc và thoáng, tương đối giống kiểu kiến trúc của Ai-Cập và Lưỡng Hà chứ không giống như kiến trúc Hy Lạp cổ điển sau này. Họ có khả năng chế tác rất tiến bộ với nhiều đồ dùng lẫn vũ khí làm bằng đồng hoặc bằng vàng vô cùng tinh xảo.

Sự cáo chung của nền văn minh Minoan có nguyên nhân khá rõ ràng, là do hoạt động của núi lửa phun trào tạo ra xung đột xã hội, và sau đó người Mycenae thừa thế đánh hôi. Trong khi đó, sự suy thoái vào thời điểm 1200 TCN của Mycenae vẫn chưa rõ nguyên do và còn là chủ đề tranh cãi của các học giả suốt đến ngày nay.

Trước đây, các nhà khoa học cho rằng Mycenae sụp đổ do sự xâm chiến của tộc người Dorians từ phía bắc Hy Lạp trở xuống, gắn liền với câu chuyện thần thoại về cuộc hành trình đánh Eurystheus để trả thù cho cha ông mình của con cháu của Hercules. Hiện nay, có quá ít sử liệu ghi lại rõ ràng việc này nên người ta hoài nghi rằng ngoài sự xâm chiếm của bộ tộc Dorians còn có một nguyên nhân khác từ chính xã hội Mycenae, đó là những cuộc nổi dậy của nô lệ hoặc bình dân. Sau khi Mycenae sụp đổ, toàn đất Hy Lạp bước vào một thời kỳ đen tối, và suốt 1 thời gian dài không còn một nền văn minh nào xuất hiện tại đây nữa.

Tổng quan lịch sử như vậy cho ta kết luận: Thời kỳ anh hùng thực ra chỉ là một thời đại rất ngắn từ 1600 TCN – 1100 TCN, gắn liền với sự nổi lên và suy tàn của nền văn minh Mycenae. Thời đại này bắt đầu từ người anh hùng đầu tiên Perseus, và phát triển trong vùng văn hóa Mycenae. Cột mốc đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn này là cuộc chiến thành Troy vào năm 1484TCN. Nguyên nhân kết thúc đến nay vẫn còn là một nghi vấn, có thể là do cuộc chiến của con cháu Hercules hoặc là do cuộc chiến thành Troy.

Một điểm cần lưu ý, trong thời đại anh hùng đã diễn ra rất nhiều luồng di cư ở trong khu vực văn minh Hy Lạp. Ngoài cuộc di cư và cưỡng chiếm của con cháu Perseus, còn có cuộc di cư của các tộc người Dorians, tức đám con cháu của Heracles từ miền bắc đi xuống; cuộc di cư của người dân Hy Lạp từ  bờ Tây sang Anatolia có liên quan đến sự suy tàn của đế chế Hittites; cuộc di cư từ Hy Lạp sang các khu vực của Nam Âu như Naples, Sicily, liên quan đến quá trình chạy trốn của Deadalus. Đó là chưa kể một số cuộc phiêu lưu rất nổi tiếng nhưng hải trình thật bí ẩn, đó là hành trình của Jason và các thủy thủ của tàu Argo. Theo nguyên văn lời kể được ghi lại vốn gắn với các địa danh ở châu Âu, họ xuất phát từ Iolcos (thuộc Hy Lạp) sau đó đi vòng đến Colchis (khu vực Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) thì phát hiện ra Bộ lông cừu vàng. Sau khi lấy được bộ lông cừu vàng, họ đi đường vòng lên Pháp, Ý, sau đó đi xuống châu Phi rồi trở về. Các nhà nghiên cứu hiện đại đều nghi ngờ mô tả này là sai vì tên các địa danh vào thời đại các anh hùng Hy Lạp không trùng khớp với các địa danh Hy Lạp vào thời của các triết gia kể chuyện sau này, vì thế tên vung đất này bị lẫn thành vung đất kia.

Nhìn chung, sau những cuộc chiến long trời lở đất, thời đại “vui nhộn” của các anh hùng kết thúc không hiểu vì lý do gì. Giai đoạn sau đó là Thời kỳ tăm tối kéo dài từ năm 1100 – 800 TCN, trong giai đoạn này các đồ chế tác của thế giới Hy Lạp chủ yếu phỏng theo hình học căn bản như hình vuông, hình tròn , đường thẳng; chất liệu, đường nét và kỹ thuật rất thô sơ và thiếu tinh tế. Giai đoạn này cũng rất hiếm sử liệu và khảo cổ để lại để chúng ta có thể nghiên cứu.

Sau đó Thời kỳ tăm tối là đến Thời kỳ cổ kéo dài từ năm 800 – 500 TCN. Thời kỳ này có những bức tượng lớn với những hình vẽ khắc khổ, khô cứng và bắt đầu xuất hiện bảng chữ cái Hy Lạp cổ.

Năm 650 TCN, ở Hy Lạp nổi lên 4 thành bang đó là Athens, Sparta, Corinth và Thebes.

Vào Thế kỷ VI TCN, chế độ quân chủ (chế độ truyền thống trước đây của tòan bộ thế giới Hy Lạp) suy tàn, giới quý tộc bắt đầu tranh chấp nhau khốc liệt, bắt đầu nổi lên lãnh chúa xuất phát từ giới bình dân có tiền được gọi là những Tyrant, nghĩa đen là “bạn của Chúa”. Câu chuyện Odyssey của Homer, người kể chuyện về các anh hùng nổi tiếng nhất Hy Lạp được truyền miệng và viết thành ấn bản vào thế kỷ 6 TCN chính là nhờ lệnh của một Tyrant ở Athens.

Sau giai đoạn Thời kỳ cổ, nền văn minh dần dần tiến lên, Hy Lạp đã mở rộng bao gồm các vùng đất trải từ nam Ý, đến Tây Ban Nha, đến Bắc Phi rồi cả quanh vùng Thổ Nhĩ Kỳ, biển Đen.

Cần phải nhận thức rằng thời đại anh hùng mà thường được gọi là các anh hùng Hy Lạp cổ đại thực ra là thuộc về nền văn minh Mycenae, và hóa ra không liên quan gì đến Hy Lạp chúng ta vẫn biết. Thời kỳ của Hy Lạp là thời kỳ các triết gia, các tướng quân, nhưng vấn đề là ở thời đó, quý tộc nào rồi cũng tự nhận mình là con cháu của Heracles. Giai đoạn 500 – 323 TCN gắn liền với cuộc chiến chống Ba Tư thần thánh để giành lại thuộc địa Thổ Nhĩ Kỳ – những nơi có người Hy Lạp sống sau đó bị Ba Tư sang đanh chiếm. Những người Hy Lạp ở đất Anatolia không chịu nổi người Ba Tư nên họ đã nhờ sự cứu viện của những người Hy Lạp ở đất gốc sang đánh chiếm lại.

Thời kỳ này, nghệ thuật, khoa học, kiến trúc, tất cả những di sản ta biết về Hy Lạp đều ra đời, và cùng với đó là sự xuất hiện của nền dân chủ Athens. Trước thế kỷ 6 TCN thì chế độ quân chủ đã suy thoái ở Hy Lạp nhưng sau đó đã có nhiều mô hình chính trị đã được sinh ra. Mô hình dân chủ Athens hình thành vào năm 500 TCN, những tác phẩm cổ đại được lưu truyền đến ngày nay đều là do người Athens ghi chép lại. Thời đại này kết thúc bằng cái chết của Alexander, vị hoàng đế – tướng quân vĩ đại này đã đem quân từ Hy Lạp sang đánh nát đất Ả Rập rồi vượt biển sang Ấn Độ và mất ở đó. Từ đó khu vực Hy Lạp tan rã, trở về thời kỳ suy thoái.

Từ thời cổ, những người muốn lên làm vua một cách danh chính ngôn thuận đều tự xưng là con cháu của Heracles. Quan trọng hơn, các anh hùng đều được nhắc đến trong các văn hóa phẩm, trên bình gốm hoặc được tác tượng như các vị thần. Góp vai trò lớn trong việc tôn vinh các anh hùng là các nhà viết kịch Hy Lạp.

 

Bản chất của các anh hùng trong thần thoại Hy Lạp

Từ “hḗrōs” (anh hùng) trong tiếng Hy Lạp bắt nguồn từ ngôn ngữ cổ Ấn – Âu với nghĩa gốc là những người bảo vệ, người trông coi. Nói chung, từ anh hùng luôn mang nghĩa là người mang trách nhiệm bảo vệ đồng loại, xả thân gánh vác cộng đồng, cứu nhân độ thế. Giờ đây, hãy thử điểm qua một số anh hùng Hy Lạp cổ đại để xem thực ra họ bảo vệ điều gì và cứu vớt những ai.

Trước hết là Heracles, người anh hùng này được đào tạo ăn học đàng hoàng từ bé, và được sắp đặt để lên ngôi vua trong tương lai. Biến cố xảy ra khi thầy giáo ép ông học nhạc, ông đặc biệt không thích và đã đánh chết thầy giáo, từ bỏ cuộc đời học hành và đi đánh nhau khắp nơi, trở thành con rối trên bàn cờ chính trị thần quyền.

Không có xuất phát điểm cao quý tuyệt vời như Heracles, người anh hùng Perseus có thân thế vô cùng thấp kém. Tuy nhiên điều đó chẳng ngăn được anh đi cùng một con đường chiến đấu với Heracles. Cách chiến đấu của anh này khá phụ thuộc vào các loại vũ khí mượn từ các vị thần, vì thế sau khi đánh thắng anh ta sẽ quay về trả lại đồ. Ngoài một loạt các cuộc đụng độ và chiến đấu trải khắp cuộc đời, Perseus mất rất nhiều thời gian cho việc mượn và trả đồ đạc, vũ khí.

Người anh hùng Jason thì rõ ràng không hề có ý định bảo vệ ai cả. Khi chú của anh đang làm một ông vua tốt, được người dân quý mến, Jason giết chú và chiếm luôn ngôi vua.Tuy nhiên sau đó ông bị nhân dân lật dổ.

Trái ngược với đa số anh hùng, Theseus lại mang hình tượng một chính khách thành công. Rõ ràng ờ đây, thật khó để công nhận rằng các anh hùng Hy Lạp cổ đại đang bảo vệ nhân dân, chăm lo cho cộng đồng, mà những hành động kỳ vĩ của họ lại thường xuất phát từ mục đích muốn sống , hoặc muốn tranh đoạt quyền lực. Nhìn từ khía cạnh tinh chất lịch sử thì họ là vua, là những người hoạt động chinh trị trong nền văn minh Mycenae hoặc là những nền văn minh lân cận rồi bị lôi vào các cuộc chiến. Họ là những người sáng tạo ra nền văn minh: Theseus là người phát minh nền dân chủ thành A-then, và luật pháp, Perseus khai sinh ra nền văn minh Mycenae, còn Heracles, một nhà cầm quân đại tài, là người đầu tiên tạo ra hệ thống quân đội Hy Lạp.

Một điểm đáng lưu ý, câu chuyện thần thoại về những người anh hùng thường bắt đầu bằng những chi tiết hoang đường, chẳng hạn những người anh hùng là con của Zeus, con của Poseidon… Thêm nữa, các vị vua ở đây cũng dựa vào lời tiên tri để ra các quyết định quan trọng. Đó là bởi vì chính trị thời này vốn được kiểm soát bằng thần quyền. Cuộc chiến của những người anh hùng làm thay đổi lịch sử không chỉ là cuộc chiến của con người đơn thuần, mà còn là cuộc cờ chính trị của các vị thần.

Các câu chuyện anh hùng

Heracles

Heracles sinh ra đã được định sẵn là người tham gia cuộc tranh đoạt chính trị giữa các vị thần. Người bố hờ của Heracles là Amphitryon vốn là con cháu của Perseus, là một người anh hùng dân tộc. Amphitryon đi đánh trận, để vợ là Alcmene ở nhà, Zeus nhân đó biến thành bố của Heracles để ân ái với bà vợ. Từ chiến trường trở về, thấy Alcmene có nhiều điều khác thường, nghi ngờ vợ có tư tình, Amphitryon đã đi gặp người tiên tri để biết rõ sự tình. Alcmene sau đó đã đẻ sinh đôi, hai đứa con gồm Iphicles, con của Amphitryon, và Heracles con của thần Zeus.

Sau khi ân ái với Alcmene, Zeus đã trở về và tính ngày sinh của đứa bé, định chọn làm vua. Nhưng Hera biết được nổi máu ghen tuông liền hoán đổi thời gian sinh của một đứa bé khác vốn dĩ cần sinh ra, thay thế cho Heracles.

Sau khi Heracles ra đời, mẹ của ông ý thức được rằng đây là con của Zeus, nên ông được cho ăn học đầy đủ. Nhưng đến khi thầy giáo bắt ông học nhạc, ông đã nhất quyết không học và dùng ghế đánh thầy đến tử vong. Đời Heracles từ đó rẽ sang hướng khác với đầy những cuộc chiến đấu lao khổ cùng những thành tựu vẻ vang. Chẳng hạn, ông đã giết con sư tử Nemean trong 50 ngày và lấy da của nó làm áo giáp. Sau đó Heracles làm quản lý quân đội Thebes và giành được nhiều thắng lợi.

Hera ngay từ đầu đã không vừa lòng với ông, bèn hãm hại ông bằng việc khiến ông phát điên và giết vợ con mình. Mặc cảm về tội lỗi của mình gây ra, tự trách mình không đáng để được sống tiếp nữa, Heracles đi làm lính cho Eurystheus, vị vua Mycenae trong 12 năm. Trong 12 năm ròng rã ấy, ông phải lập 10 kỳ công cho vua để chuộc lại lỗi lầm giết vợ con của mình. Các kỳ công ấy bao gồm: bắt sống con hươu cái ở Cerynaea của Artemis, bắt sống con lợn lòi núi Erymanthus, dọn sạch chuồng bò của Augeas, diệt đàn chim và con Ác điểu Stymphalus, bắt sống con bò mộng đảo Crete, đoạt Bầy ngựa cái của Diomedes, đoạt chiếc Thắt lưng của Hypolyte, nữ hoàng bộ tộc Amazon, đoạt đàn bò của Geryon, đoạt những quả Táo vàng của chị em Hesperides, bắt con chó ba đầu Cerberus.

Eurystheus vốn là một vị vua hèn, dân chúng ghét bỏ, mà Heracles lại là một người anh hùng tài năng, đức độ, nên ông không được phép vào thành mà chỉ được ở bên ngoài và bị đối xử tồi tệ. Sau đó Heracles được giao nhiệm vụ đi lấy thắt lưng của Hypolyte, nữ hoàng bộ lạc Amazon. Tương truyền người đeo chiếc thắt lưng ấy vào sẽ có được sự yêu thương của cả thế gian. Bộ lạc Amazon này gồm toàn nữ nhân, nhưng hiếu chiến đến mức đồng loạt tự cắt đi một bên ngực để thuận tiện cho việc bắn cung. Khi Heracles bước vào, nữ hoàng Hypolyte liền say mê chàng và sẵn lòng trao chàng chiếc thắt lưng. Hera thấy vậy iền làm kế hãm hại ông bằng cách dấy lên tin đồn rằng ông đến hãm hại nữ hoang và muốn bắt nữ hoàng về Ai Cập. Tuy vậy, sau một cuộc chiến tranh, ông đã mang được chiếc thắt lưng về cho vua Eurystheus.

Sau khi hoàn thành các chiến công, ông trở về với quyền cao, chức trọng, sung túc như xưa. Thấy vậy, Hera lại lên cơn tức giận, bèn làm cho vợ của Heracles tin rằng mình sắp bị bỏ rơi, sau đó đưa thuốc cho vợ Heracles để rắc lên áo nhằm hãm hại ông. Mắc bẫy, Heracles đau đớn khôn tả, nhảy vào giàn thiêu, đem hết tên nhuộm máu mãng xà cho một cung thủ để nhờ họ bắn chết mình.

Mười hai năm làm nô lệ cho vua hèn hạ Eurystheus đã dẫn tới cuộc trả thù kéo dài 100 năm của con cháu Heracles sau này, kéo nhiều dân tộc, nhiều quốc gia vào vòng chiến loạn. Quá trình này cũng gián tiếp làm cho nền văn minh sụp đổ.

Qua câu chuyện của Heracles, có thể thấy Hera lợi dụng mặc cảm tội lỗi nơi Heracles để biến ông thành con rối trong tay mình. Dường như tận dụng nỗi đau và mặc cảm đã trở thành độc chiêu thao túng của Hera, bởi nữ thần này còn sử dụng nhiều lần, chẳng hạn trong câu chuyện gia đình vua Athamas. Vua Athamas cưới thần mây Nephele, nhưng sau đó chán vợ, ông nhốt Nephele vào ngục để cưới vợ mới là Ino. Nephele gia nhập vào hàng ngũ phụ nữ bị chồng phản bội và hắt hủi, bèn thờ nữ thần Hera. Theo tục của người Hy Lạp lúc bấy giờ, con của Nephele vẫn sẽ được lên nối ngôi vua, nên Ino càng thêm quyết tâm truy cùng diệt tận con trai của Nephele nhằm đưa con mình lên nắm quyền. Ino lập kế đốt hết các hạt giống trong kho dẫn đến mất mùa. Vua Athamas bèn lật đật đi hỏi các nhà tiên tri, nhưng những người tiên tri này đều đã nhận hối lộ của Ino và đồng thanh nhất trí phán rằng nếu không muốn mất mùa thì ông phải tế sống đứa con trai của mình. Athamas đồng ý. Thấy vậy, Nephele cầu cứu Hera, và Hera cử con cừu vàng đến cứu. Con cừu vàng chở con trai và con gái của Nephele đến nơi trú ẩn an toàn, nhưng trong quá trình bay, đứa con gái đã bị rơi chết, chỉ có đứa con trai tới nơi. Hera phù phép làm cho vua Athamas phát điên, sau đó giết đứa con của Ino, Ino sợ ôm đứa con còn lại lao xuống biển. Kết cục của câu chuyện là gia đình tan vỡ, 2 đứa con bị giết trực tiếp và 2 đứa con khác gián tiếp bị hại chết. Ngay cả con cừu sau khi hoàn thành nhiệm vụ cũng bị giết bỏ để lấy bộ lông đem trưng bày. Có thể thấy, với Hera, lợi ích bản thân được đặt lên tất thảy, mọi người khác đều chỉ như những quân cờ để thao túng và mượn sức mạnh. Câu chuyện này cũng mở đầu cho mạch truyện phía sau về hành trình đi tìm bộ lông cừu vàng của Jason.

Jason và Bộ lông cừu vàng

Vua Cretheus ở xứ Iolcus cưới người phụ nữ phàm trần Tyro làm vợ. Nhưng Tyro lại chỉ một lòng một dạ yêu thần sông Enipeus. Chuyện trở nên phức tạp khi Poseidon đã biến thành Enipeus để hiếp dâm Tyro. Tyro sau đó sinh ra Pelias và Neleus, đều là con của Poseidon. Sau đó, bà còn sinh ho vua Cretheus ba người con là Aeson, Pheres và Amythaon. Gia đình vua Cretheus vốn đối xử tàn tệ với Tyro. Tyro thấy vậy bèn mang Pelias lên núi bỏ đi, sau đó bác tiều phu nhặt Pelias về nuôi. Khi lớn, Pelias quay vè giết những người trong gia đinh và những người đã ức hiếp mẹ mình. Aeson là đứa con của Tyro và Cretheus, lúc đó đang làm vua, đã bị giam vào tù nhưng không bị giết. Pelias đi xem bói, được biết ông bị lật đổ bởi người hùng đi chỉ một chiếc sandal, ông cảm thấy vô cùng lo sợ. Hera vốn không vừa lòng với Pelias vì đã giết người trong đền của mình, bèn dẫn Jason, con trai Aeson về nhà để trả thù.

Có một sự tích được mọi người kể lại, Jason sau khi đi qua suối để về nhà đã gặp một bà cụ đứng bên suối (chính là Hera biến thành để thử lòng). Ông đã cõng bà lão qua suối và đánh rơi 1 chiếc sandal. Jason sau đó đi 1 chiếc sandal, xách kiếm vào hỏi tội nhà vua, vua Pelias vẫn đối xử với Jason rất tử tế và mời ăn uống no say. Khi Jason đã say, ông liền hỏi: “Nếu có người muốn giết vua thì vua cần làm gì cho phải đạo?” Jason, trong cơn say bí tỉ,  trả lời rằng hãy sai nó đi lấy Bộ lông cừu vàng. Pelias thấy đó là ý tưởng hay, bèn lập tức áp dụng khi Jason tỉnh rượu. Và không ai khác, chính Jason là người phải lặn lội đi lấy bộ lông cừu vàng trên con tàu Argo, cùng đoàn thủy thủ gồm nhiều người anh hùng khác.

Họ đã phải đi qua nhiều vùng đất kỳ lạ, đầu tiên là vùng đảo Lemnos. Phụ nữ trên đảo không thờ nữ thần Aphrodite nên đã bị nữ thần nguyền rủa, họ luôn bốc mùi hôi khó chịu, vì vậy mà đàn ông trên đảo cứ đến mùa lại đi sang đảo khác để tìm kiếm phụ nữ. Đám phụ nữ này nổi cơn ghen dữ dội, giết hết đàn ông trên đảo, bao gồm cả chồng, bố và con trai… sau đó họ tôn công chúa lên làm vua. Khi đoàn thủy thủ tàu Argo đi tới đảo, họ đã lên đảo và tìm kiếm phụ nữ, chỉ sau vài tháng, mọi phụ nữ trên đảo đều có thai. Sau đó, Heracles phải lên đảo kêu gọi mọi người xuống thuyền để tiếp tục cuộc hành trình.

Sau nhiều gian nguy vất vả, đoàn thủy thủ tàu Argo của Jason thì đã đến được xứ Colchis, lúc đó đang do vua Aeetes trị vì. Muốn lấy được lông cừu, Jason phải hoàn thành hai thử thách: bắt được hai con bò phun lửa cày ruộng và đánh bại con rồng canh bộ lông cừu. Jason không biết làm cách nào bèn cầu cứu Hera, Hera cũng không có cách, liền hỏi ý Aphrodite, Aphrodite phù phép làm cho Medea, con gái của Aeetes yêu Jason và phản bội lại gia đình của mình. Cô đã cho Jason thuốc trị lửa, vì vậy Jason nhanh chông bắt được hai con bò đi cày ruộng, cô cũng phù phép cho con rồng ngủ say để Jason đến lấy bộ lông cừu. Vua thấy thế liền tìm cách bắt giữ Jason ở lại đảo, Medea bèn mách nước cho Jason bắt cóc anh trai mình làm con tin rồi lên tàu rời đi. Vua xứ Colchis thấy vậy cho tàu đuổi theo đòi lại lông cừu, nhưng Medea đã có kế bày sẵn. Lợi dụng tục lệ an táng bắt buộc phải toàn thây của người trên đảo Colchis, cô đã bày cho Jason giết anh trai mình, băm xác thả xuống biển. Đoàn tàu truy đuổi của vua xứ Colchis buộc phải dừng lại để nhặt thi thể con trai, nhờ đó Jason cao chạy xa bay và đem được lông cừu trở về.

Rắc rối tiếp tục là khi Jason trở về, Pelias vốn tưởng Jason đã bỏ xác ngoài biển từ lâu, đã xuống tay giết chết cha của Jason là Aeson. Quá đỗi tức giận, Jason điên cuồng đòi giết Pelias, nhưng các thủy thủ đoàn Argo đã kịp thời ngăn lại vì thấy Pelias là một ông vua được dân chúng yêu mến, nếu giết đi thì dân chúng sẽ không bỏ qua. San sẻ nỗi lo với chồng, Medea lập mưu đóng giả làm sứ giả của Artemis, vừa làm con gái của Pelias. Cô trong vai một bà già bước vào cung điện và khoe rằng mình biết phép trường sinh, sau 1 đêm có thể biến lại trở thành trẻ đẹp. Những người con gái của Pelias muốn học cách để làm cho bố mình trẻ lại và trường sinh. Medea bày cách chặt xác cho vào những chiếc lọ, và nói dối rằng sau một đêm Pelias sẽ trẻ đẹp trở lại. Các con của Pelias tin vậy và nhất trí làm theo, hò nhau chặt ông bố xấu số. Sau đó Pelias chết, Jason lên làm vua nhưng nhân dân không chấp thuận. Họ yêu mến Pelias và căm phẫn trước cái chết của ông, buộc ông phải nhường ngôi cho con của Pelias. Jason sau đó còn phải kiếm chồng cho con gái Pelias và đến đường cùng phải bỏ đi tha hương.

Khi lang bạt đến được thành Corinth, Jason và Medea đã có với nhau hai người con. Bấy giờ Jason chỉ được coi là công dân hạng hai ở thành này, không có trong tay quyền lực chính trị. Vua của Corinth là Creon rất ưa Jason, liền xui Jason bỏ Medea để lấy con gái ông là Creusa, đổi lại Jason sẽ có quyền công dân, được tham gia chính trị. Trước quyền lợi tham chính rộng mở trước mắt, Jason gạt bỏ tất cả những hy sinh Medea dành cho mình để cưới Creusa. Medea vì chồng mà phản bội gia đình, phản bội quê hương, lại gây thù chuốc oán ở nước của Pelias, cô đã không còn nơi để trở về, cũng không còn đường để phiêu bạt. Nay lại bị chồng phản bội, cô lang thang ngoài đường và không ngớt gào thét trách móc Jason. Medea sau đó nhanh chóng lên kế hoạch trả thù, cô bôi thuốc độc lên váy của vợ Jason. Đến ngày cưới, khi cô dâu đang bước lên bục, chiếc váy đó tự nhiên bốc cháy, làm nàng chết ngay lập tức. Nhà vua lao lên cứu con gái, chạm vào váy cũng bị thiêu chết luôn. Jason do không cứu vợ nên không bị chết cháy, bèn tìm Medea trả thù, nhưng chỉ kịp thấy vợ cũ đứng bên bến cảng giết chết hai người con của mình. Sau đó ông chạy lên tàu đi ra biển, đêm đó mưa bão nổi lên, ông bị cột buồm đè lên người mà chết.

Qua các câu chuyện trên đây, có thể dễ dàng rút ra nhận định: các vị nữ thần chỉ quan tâm đến việc báo thù, thỏa mãn cơn giận của mình, gây chuyện bất chấp đạo lý, không màng đến mọi bất hạnh của dân chúng, tiêu biểu nhất cho xu hướng này là Hera. Thường thì để hại đời một người giỏi, nữ thần lợi dụng đám đông, lợi dụng những người tài giỏi khác. Nhìn chung, các cuộc chiến tranh hầu hết đều xuất phát từ cơn ghen của các nữ thần.

Chuyện về Atalanta và hoàng tử Meleager

Trong các thủy thủ lên thuyền Argo tìm Bộ lông cừu vàng cùng Jason, không thể không nhắc tới nữ thủy thủ duy nhất Atalanta. Cô là con nhà binh dân, cha cô muốn có con trai nhưng mẹ cô lại sinh con gái. Sau khi cô được sinh ra, ông bố bắt vợ bỏ con vào rừng. Cô lớn lên nhờ có gấu nuôi nấng, đến khi trưởng thành, cô trở thành người chạy nhanh nhất, bắn tên giỏi nhất, xinh đẹp nhất, lại ưa thích đi săn, cô được tôn thờ làm trinh nữ. Về sức khỏe, cô đã từng đánh thắng cả hai con nhân mã đang nhăm nhe hiếp dâm mình.

Bên cạnh đó, ở xứ Calydon có ông vua Oeneus sinh ra một hoàng tử vô cùng háo sắc tên là Meleager. Khi Meleager vừa sinh ra, các vị thần số mệnh đã xà xuống cảnh báo rằng số củi trong lò mà cháy hết thì hoang tử cũng sẽ chết. Bà mẹ nhanh trí dập tắt lò sưởi và giấu củi vào nơi kín đáo. Sau này, do vua quên dâng hoa quả cho nữ thần Artemis, thần đã thả một con lợn lòi xuống quấy rối lung tung. Hoàng tử Meleager khi ấy vô cùng say mê Atalanta, đã lập một đội thợ săn bao gồm các anh hùng, người cậu, người em trai và rủ cả Atalanta để đi săn lợn. Con lợn khá hung hãn đã húc chết biết bao trai tráng, nhưng sau đó, Atalanta đã làm thương con lợn tạo cơ hội cho Meleager giết chết con lợn. Hoàng tử Meleager sau đó đã trao cho Atalanta mảnh da lợn, và hứng chịu một trận sỉ vả thậm tệ từ người cậu và người em trai vì tội trọng nữ khinh nam. Bực mình, Meleager giết cả cậu lẫn em trai. Bà mẹ biết chuyện vô cùng giận dữ, liền mang hết chỗ củi xưa kia ném cả vào lò sưởi. Meleager sau đó chết như lời tiên tri, mẹ chàng chết như tỏ lòng hối hận, còn cha chàng tiếp tục cuộc đời làm vua cô độc của mình.

Cuộc chiến thành Troy

Cuộc chiến nổi tiếng nhất thời cổ đại đã trở thành nguồn cảm hứng cho một loạt các sáng tác thơ ca kịch nghệ phim ảnh mà chúng ta thưởng thức ngày nay, thực chất ban đầu chỉ là cuộc so đo nhan sắc giữa các nữ thần. Mọi chuyện bắt đầu từ bữa tiệc cưới của Peleus với Thetis, mọi thần đều được mời, nhưng riêng nữ thần bất hòa Eris thì không. Nữ thần này liền xuất hiện và mang theo quả táo trên đó có khắc dòng chữ: “Dành tặng nữ thần đẹp nhất”, rồi ném vào bàn của Hera, Athena và Aphrodite. Ba nữ thần này bị cuốn vào cuộc tranh cãi giành táo. Không phân xử được, họ đành chọn ra một người con trai đẹp trai nhất để phân xử. Người phán xử ở đây là Paris, nhưng đây lại là một trọng tài không được liêm chính. Paris nhận được các khoản hối lộ từ các vị thần. Athena hứa hẹn cho chảng trí tuệ, Hera lấy quyền lực làm quà, còn Aphrodite lại hứa trao cho chàng người con gái đẹp nhất Hy Lạp. Chàng trọng tài Paris phán Aphrodite thắng cuộc.

Câu chuyện không dễ dàng kết thúc như vậy. Người con gái đẹp nhất Hy Lạp là Helen lúc đó đang làm vợ vua Hy Lạp. Nàng bị Aphrodite bỏ bùa, yêu Paris say đắm và bỏ theo chàng về thành Troy. Phía Hy Lạp nhanh chóng chiêu binh mãi mã và quyết đánh sập thành Troy, gây ra cuộc chiến tranh làm sụp đổ nền văn minh Mycenae, đẩy vùng Hy Lạp trở về thời kỳ đen tối trong 300 năm. Trong cuộc chiến này, sẽ có sự xuất hiện của Achilles – người anh hùng dũng mãnh tuyệt luân chỉ có điểm yếu duy nhất ở gót chân, Hector – người anh hùng duy nhất đạt được tiêu chí bảo vệ cộng đồng, yêu vợ thương con. Và không thể không kể đến Odysseus, người anh hùng mưu lược hiến kế “con ngựa thành Troy”, rồi sau khi chiến tranh kết thúc, phải lưu lạc mười năm trên biển lênh đênh trước khi trở về quê hương. Những tích chuyện về những người anh hùng trong cuộc chiến thành Troy có thể tìm kiếm ở sử thi Iliad và Odyssey của Homer.

Daedalus

Daedalus thường không thể được xếp vào nhóm những người anh hùng, nhưng cần phải nhắc tới vì ông liên quan đến các cuộc di dân và cũng là người khai sinh ra nền văn minh. Vốn là người thợ giỏi nhất của thành Athens, Daedalus sáng chế ra rất nhiều thứ, nhưng cháu của ông lại có thể làm ra những thứ đồ nguy hiểm hơn. Quá ghen tức, ông giết chết người cháu, đem xác đi chôn nhưng bị người dân bắt gặp, Daedalus bèn chạy sang đảo Crete ở nhờ vua Minos. Khi đó, vợ vua Minos đắc tội với Poseidon, liền bị làm phép cho giao cấu với một con trâu và sinh ra một người con đầu bò thích ăn thịt người. Vua Minos không muốn giết con, lại không muốn mất mặt liền sai Daedalus giai quyết vấn đề, ông liền xây lâu đài nhiều phòng, nhiều hành lang như một mê cung để nhốt con trai vua.

Vì lý do nào đó, Daedalus cũng bị nhốt lại trong mê cung chung với con vua. Để thoát khỏi mê cung, ông đã đục mái treo lên nóc nhà, dùng lông gà vịt gắn thành đôi cánh gắn vào người để bay thoát ra ngoài. Kết quả, Daedalus chạy trốn thoát an toàn, còn con vua không may bị rơi chết. Daedalus chạy trốn vu Minos và lưu lạc đến tận Sicily. Muốn giấu Daedalus, nên khi Minos tìm đến, vua đảo Sicily thết đãi Minos no say. Minos ra câu đố làm sao xỏ được sợi chỉ qua con ốc, vua đảo không trả lời được bèn đem ra hỏi Daedalus. Daedalus bày cách cho vua buộc con kiến vào một sợi chỉ, bôi đường vào một bến, cho kiến bò sang bên kia là xong. Nghe theo lời chỉ dẫn, vua đảo giải được câu đố, nhưng nhờ đó Minos biết chắc Daedalus đang ở đây, bèn cho quân truy sát. Một lần nữa Daedalus gói ghém hành lý lên đường chạy trốn sang nước khác, vì là người có tài nên đến nước nào người ta cũng muốn giữ ông ở lại.

Trên đường truy đuổi, Minos thường nghỉ lại trên những trạm dừng. Lợi dụng sơ hở này, thiên tài kỹ thuật Daedalus tìm cách trút hết nước ở phòng tắm ra, sau đó thay bằng dầu. Kết quả, vua Minos chết trong biển lửa.

Theseus

Trong dòng chuyển dịch hình tượng anh hùng, Theseus đóng dấu cho hình tượng anh hùng kiểu mới. Các anh hùng lẫy lừng trước đây như Heracles, Perseus, Jason… đều là con rối trên bàn cờ chính trị của các vị thần thì Theseus lần đầu xuất hiện như một chính khách độc lập, trở thành người chơi cờ chứ không phải là con cờ. Đây là người đã thống nhất vùng Attica, vùng có chính quyền đầu tiên, khai sinh ra nền dân chủ tập quyền đầu tiên của Athens. Cái tên  Theseus có nghĩa là tập hợp lại, người tập trung.

Ban đầu, thành Athens được trị vì bởi ông vua già cả muộn con Aegeus. Trong khi đó người em của ông có 50 người con trai. Sau đó ông đã đi đến nước láng giếng, hỏi vua Pittheus, vốn còn là một nhà tiên tri. Ông chuốc say Pittheus, và ngủ với con gái của ông này. Cô con gái sau khi ngủ cùng Aegeus còn lên thuyền ra đảo và ngủ với Poseidon, rồi sinh ra Theseus. Theseus ra đời nhờ Aegeus lẫn Poseidon,  nên mang sức mạnh của cả người và thần. Để giữ an toàn cho con trước 50 đứa cháu nhăm nhe ngôi báu, Aegeus gửi con ra khỏi hoàng cung, đặt lại thanh gươm và đôi sandal dưới 1 tảng  đá và dặn người chăm sóc rằng khi nào con lớn thì hãy kể cho nó, bảo nó lấy thanh gươm và đôi sandal dưới tảng đá lên để tới gặp ông. Thế rồi ông về cung.

Theseus lớn lên, nghe kể lại câu chuyện, liền nhấc tảng đá lấy đồ và đi tìm bố. Theseus hoàn toàn có thể chọn đi đường biển để tránh những toán cướp táo tợn đang hoành hành thời bấy giờ, nhưng chàng vẫn lựa chọn đi đường bộ. Mỗi lần gặp cướp chàng lại trổ tài, giết hết toàn bộ rồi lấy luôn vũ khí của kẻ thù, vì vậy mà khi chưa đến Athens danh tiếng ông đã lẫy lừng, làm cho nhiều chính khách khiếp sợ.

Aegeus khi đó vẫn sống cô độc, đi cầu viện khắp nơi mong có một mụn con. Medea, khi đó đã bị Jason ruồng bỏ, lưu lạc đến Athens kiếm sống bằng nghề đi xem bói dạo, cô hứa dùng phép thuật để ông vua già có một đứa con trai. Khi Theseus xuất hiện, biết mình sắp không còn giá trị với ông vua già, cô liền lừa vua rằng Theseus đến để giết Aegeus cướp ngôi, xui ông bỏ thuốc độc vào rượu để giết Theseus trong bữa tiệc. Về phần Theseus, biết là nếu mình chủ động nhận làm con vua thì sẽ không có danh chính ngôn thuận, bèn rút kiếm cắt thịt ăn. Ông bố thấy lạ liền lật đật dòm kiếm, nhìn chiếc sandal rồi công bố trước 50 đứa cháu và toàn bộ dân chúng rằng Theseus là con mình. Ngay sau đó, 50 người cháu của Aegeus nổi dậy đoạt quyền, nhưng cuộc khởi nghĩa này nhanh chóng được Theseus đánh dẹp. Tuy vậy, Theseus vẫn chưa được người dân công nhận, và ông rất băn khoăn trong việc tìm cách lấy lòng dân chúng.

Lại nói đến vua Minos, do có nợ máu khi con trai mình chết trận, Minos bắt Athens phải đền cho mình 7 cặp trai xinh gái đẹp mỗi 7 năm để nhốt vào mê cung. Aegeus, vua xứ Athens khi đó chịu trách nhiệm dắt người đi nộp cho Minos, dân chúng rất bất mãn về lệ này. Theseus thấy dư luận nổi sóng, liền tranh thủ cơ hội này xung phong đi lên thuyền, giương buồm trắng, dẫn đoàn người sang cho vua Minos. Sau đó, Theseus lừa tình con vua Minos, cứu cả đoàn người khỏi mê cung, ruồng bỏ cô gái đã giúp đỡ mình và cùng đoàn người trở về. Theo giao hẹn từ đầu, bởi Theseus còn sống, nhẽ ra khi trở về thuyền phải giương buồm trắng, nhưng do sơ suất, thủy thủ lại căng buồm đen. Vua Aegeus nhận thấy tín hiệu, tưởng con mình đã qua đời, liền đau xót tự tử.

Aegeus chết rồi, Theseus danh chính ngôn thuận lên làm vua. Chàng tiếp tục kêu gọi dân Attica về sống quần tụ ở một thành phố vì trước đo, họ tản mát đi các nơi. Theseus giải quyết những tranh chấp của dân chúng, thuyết phục họ sống hoà thuận dưới sự cai quản của chính quyền trung ương. Do quá mệt mỏi sử lý toàn bộ sự vụ của đất nước, chàng liền khai sinh ra chế độ dân chủ. Người dân nghèo hăng hái ủng hộ thể chế mới do chàng lập nên. Theseus cũng giành được sự hợp tác của những người có quyền lực, bằng cách hứa hẹn sẽ chấm dứt chế độ quân chủ, thực thi nền dân chủ, trong đó nhà vua chỉ là tổng tư lệnh và là người bảo vệ pháp luật.

Nhiều người còn dè dặt, e sợ quyền lực và nghi ngờ quyết tâm của Theseus nên họ muốn chàng chứng tỏ lời nói bằng hành động. Theseus liền huỷ bỏ hệ thống toà án và chính quyền địa phương, biến Athens thành cơ quan cai trị duy nhất. Rồi như đã hứa, chàng từ bỏ quyền lực vương giả của mình.

Aristole kể rằng, Theseus là nhà vua đầu tiên tự nguyện tạo dựng nền dân chủ. Để tìm hiểu về tương lai của thể chế chính trị do mình tạo ra, Theseus đã đến xin lời tiên tri ở ngôi đền Delphi và được trả lời như sau: “Nhiều thành phố sẽ phải chấm dứt sự tồn tại và bị điên đảo bởi thành phố của nhà vua. Do vậy, xin đừng tuyệt vọng. Chiếc thuyền sẽ vượt qua cơn biến động”.

Để mở rộng thành phố, Theseus mời gọi người nước ngoài tới sinh sống và cho họ hưởng những quyền lợi như người bản địa. Để duy trì trật tự, chàng chia dân chúng thành 3 giai tầng riêng biệt, mỗi giai tầng có bổn phận và đặc ân riêng. Ba giai tầng này là quý tộc, nông dân và thợ thủ công.

Giới quý tộc chịu trách nhiệm cai quản tôn giáo và pháp luật, bao gồm cả việc bầu chọn các quan toà. Nông dân trở nên giàu có hơn, thợ thủ công đông đúc hơn, quý tộc có uy tín hơn nên giữa các tầng lớp ở Athens có sự cân bằng quyền lực.

Sau đó, Theseus tổ chức đại hội thể thao Isthmus để tôn vinh thần Poseidon, giống như Hercules tổ chức Đại hội Olimpic tôn vinh thần Zeus. Rồi chàng đi tới biển Đen thăm thú vùng đất của người Amazon. Khi thấy bóng tàu Theseus cùng các thủy thủ, những người phụ nữ tràn đầy sức sống mang quà ra đón mừng. Theseus mời nữ hoàng của họ là nàng Antiope lên tàu và giương buồm đi luôn. Thế là chiến tranh giữa Athens và Amazon bắt đầu.

Sau một chuyến viễn chinh, các nữ binh Amazon đã chinh phục toàn bộ con đường dẫn tới thành Athens. Một trận đánh ác liệt đẫm máu đã kết thúc bất phân thắng bại, tiếp theo là cuộc bao vây kéo dài suốt 4 tháng. Cuối cùng, hai bên ký hoà ước và người Amazon rút về. Nhiều ngôi mộ của người Amazon và các di tích khác chứng tỏ cuộc xâm lăng đã thực sự diễn ra.

Trong khi Theseus đi ngao du xa nhà, một trong những quý tộc Athens là Menestheus giở trò lấy lòng số đông, gây bất ổn ở Athens. Với giới quý tộc, y nói rằng Theseus đã cướp mắt quyền lực họ vốn có ở đất nước này, rồi cướp đi quyền tự do ngôn luận và biến họ thành nô lệ. Còn với người nghèo, y nói rằng Theseus không phải là dân gốc Athens và “kẻ ngoại bang” này chỉ dùng tự do như miếng mồi ngon để sai khiến họ.

Trong khi Menestheus đang tiêm nhiễm những ý nghĩ đó vào đầu óc người dân Athens thì đội quân Sparta kéo đến đòi nàng Helen xinh đẹp và Theseus đã cướp đi trong thời gian du ngoạn. Người Athens đáp rằng, họ không biết nàng Helen ở đâu nên người Sparta chuẩn bị đánh thành.

Menestheus thuyết phục dân Athen mở cổng thành và đón người Sparta như bè bạn, bởi họ chỉ hiềm thù với Theseus mà thôi. Không biết bằng cách nào mà người Sparta biết rằng nàng Helen đang ở Aphidnae với mẹ của Theseus. Sau một trận đánh, họ giành lại nàng, đồng thời bắt mẹ của Theseus làm nô lệ cho Helen.

Trở lại Athens, Theseus thấy mọi sự đã đổi thay. Đầu óc dân chúng tha hoá đến mức họ dễ bị lừa phỉnh bằng những lời đường mật, a dua theo kẻ xấu. Những thù hằn phe phái mới nảy sinh bị bọn mị dân kích động đã phá hỏng mọi uy quyền của Theseus. Những người trước đây từng chống lại Theseus thì giờ đây, ngoài lòng căm ghét, còn có cả sự khinh thường đối với ông.

Cuối cùng, khi thấy không thể khôi phục lại được uy quyền, Theseus nguyền rủa người Athens rồi giương buồm tới hòn đảo Scyros trên biển Aegea, nơi sau này ông qua đời. Menestheus dễ dàng lên ngôi vua Athens. Lúc đó, không ai thèm quan tâm đến cái chết của Theseus.

Sau trận Marathon mà Athens đánh bại quân Ba Tư xâm lược (năm 490 TCN), nhiều chiến binh quả quyết họ đã nhìn thấy Theseus dẫn họ xung trận. Lời sấm truyền ở ngôi đền Delphi ra lệnh cho dân chúng phải đem hài cốt Theseus về quê hương, mai táng trọng thể trong thành phố. Nhưng lúc đó, những cư dân thù địch Scyros ngăn không cho người Athens tìm thấy nơi chôn cất thi hài Theseus. Nhiều năm sau, khi Cimon chiếm được Scyros, chàng thấy một con đại bàng quặp vuốt trên một bãi đất. Theo linh tính, chàng cho đào bãi đất đó để tìm xác Theseus. Cimon tìm thấy một chiếc quan tài đựng hài cốt một người đàn ông to lớn lạ thường, cùng một thanh gươm và một ngọn giáo bằng đồng. Cimon đem những thứ đó lên thuyền rồi mang về Athens.

Dân chúng Athens tổ chức đám rước linh đình và lễ hiến tế trọng thể, như thể người sáng lập Athens vẫn còn sống trở về. Họ mai táng Theseus tại trung tâm thành phố Athens, coi ông như người luôn che chở cho kẻ yếu và giúp đỡ những người gặp khó khăn. Ngôi mộ của ông trở thành nơi thiêng liêng cho những nô lệ và người nghèo trốn tránh bạo lực và kẻ độc tài. Là chính khách độc lập duy nhất trong số những anh hùng Hy Lạp cổ đại, nhưng ông lại là người dễ bị lãng quên và thậm chí còn bị dân chúng phản bội.

 

Kết

Từng câu chuyện, từng số phận của những người anh hùng Hy Lạp cổ đại dần mở ra cho ta câu trả lời về bản chất của tính anh hùng cổ xưa. Điều gì làm nên những anh hùng Hy Lạp? Thứ nhất, về đạo đức và mục đích, tuy từ “hḗrōs” dịch ra là “người bảo vệ”, “người trông giữ”, nhưng thực ra ngoại trừ Hector bảo vệ thành Troy, tất cả các anh hùng còn lại đều chẳng bảo vệ gì hết. Những người anh hùng thậm chí còn giết người, tham gia chiến tranh xâm lược, lừa tình con gái nhà lành… Mục đích đạo đức, đòi hỏi phải bảo vệ cộng đồng, nâng đỡ những con người yếu đuối… vốn những tiêu chí rất được xem trọng ngày nay hóa ra không hề mang nhiều ý nghĩa đối với những anh hùng cổ đại. Về mặt sức mạnh, khả năng của các anh hùng cũng không hề đồng đều. Có những anh hùng có sức lực tuyệt luân như Heracles, Achilles… trong khi đó Odyssey lại đa mưu túc trí, Perseus thì dựa vào vũ khí, bảo vật… Chỉ có một điểm chung ở các anh hùng này, đó là họ thể hiện một ý chí vượt trội, một ý chí vô hạn trong một cơ thể hữu hạn của con người. Tất cả các anh hùng đều làm nên những kỳ công đáng ghi nhớ, chẳng hạn, đánh giết quái vật như Heracles, Perseus, phiêu lưu thám hiểm như Jason, Odyssey… hay chí ít cũng phải đẹp một cách phi thường như Narcissus. Tóm lại, anh hùng như là biểu tượng cho những gì tuyệt đỉnh nhất của con người, câu chuyện về các anh hùng Hy Lạp cổ đại là chuyện về những con người mang một ý chí vô hạn trong một cơ thể hữu hạn phàm trần.

Trình bày Nguyễn Vũ Hiệp

Gỡ băng: Minh Hùng

 

 

 

Share
Share: