Lịch sử - Văn hoáTôi đọc

Ăn mày và ăn cướp trong thế giới Ả Rập

Khawza

Trong văn hóa Ả Rập,  ngay người ăn xin cũng có thơ văn của họ. Một bài thơ viết trong thế kỷ thứ X theo thể đại cổ điển như sau:

Chỉ chúng ta mới là người đáng kể

Trên đất liền và trên biển cả, từ Trung Quốc sang Ai Cập

Cho đến tận Tangier, ai ai cũng phải đóng thuế cho chúng ta

Ngựa ta rong ruổi cùng trời cuối đất

Nơi nào nóng quá thì đến chỗ khác, ta bỏ đi

Đất trời này là của chúng ta

Đất Hồi giáo hay đất ngoại đạo thì có khác gì

Mùa hè ta đến ơi có tuyết

Mùa đông ta ở chỗ mọc quả chà là

Chúng ta là huynh đệ ăn mày

Hãnh diện của chúng ta, không ai xóa nổi

Một hạng người đặc biệt là dân trộm cướp chuyên hành nghề trên những đoạn đường núi non và sa mạc hiểm trở khi có các đoàn lạc đà chở hàng đi qua. Một số chỉ đơn giản là bọn tội phạm, bị xã hội đánh giá và đối xử như những tên làm điều ác. Một số khác có lẽ vì họ phản ánh một hình thức chống đối nào đấy trong xã hội, nên được mọi người quý trọng và đôi khi là đối tượng của sự sùng bái dân gian và ngay cả trong văn học. Thí dụ như trường hợp của các “nhà thơ đạo chích” (suluk, số nhiều là saalik) có rất nhiều trên vùng đất Arabia cổ. Các saalik sống ngoài lề xã hội, không nằm trong hệ thống các bộ lạc và không được hệ thống ấy che chở. Họ sáng tác một loại thơ riêng biệt được các sử gia văn học ở cả thời Trung cổ và Hiện đại ngưỡng mộ.

Còn các đảng cướp gọi là jelali thì lại rất khác, chúng tàn phá vùng Anatolia của đế quốc Ottoman vào các thể kỷ XVI và XVII. Tụ tập trong các đảngc owps này là lính giải ngũ, nông dân không ruộng đất, sinh viên tốt nghiệp các trường tôn giáo bị thất nghiệp cùng những phần tử bất mãn khác. Chúng cũng có lúc nổi tiếng và truyện kể hay thơ ca dân gian vùng Anatolia vẫn còn ca tụng một vài tên cầm đầu các băng đảng này.

Trích “Lịch sử Trung Đông 2000 năm trở lại đây”

Bernard Lewis

Nguyễn Thọ Nhân dịch

Share
Share: