Lịch sử - Văn hoáPhương pháp tự họcTôi đọc

“Nguồn gốc người Việt, người Mường” – Một cuộc tìm về cội nguồn dân tộc

thumb-1920-299287

Book Hunter: Trong thời gian vừa qua, NXB Tri Thức đã xuất bản cuốn sách “Nguồn gốc người Việt, người Mường” của Tạ Đức. Khi cuốn sách này mới ra đã gây ra dư luận xôn xao giới học thuật về những khẳng định của ông về chuyện nguồn gốc dân Việt ta có thể là bắt nguồn từ Phúc Kiến. Vì quan điểm này cuốn sách đã nhận phải những “ném đá tập thể” từ trong giới học thuật. Mới đây, buổi giới thiệu sách “Nguồn gốc người Việt, người Mường” của Tạp chí Tia Sáng tổ chức tại Trung tâm văn hóa Pháp đã bị hủy cũng vì lý do này.

Ở góc nhìn của Book Hunter, chúng tôi thấy rằng đây là một hiện tượng “chính trị hóa” học thuật và phần nào đó thái độ của những người này bị “chủ nghĩa dân tộc cực đoan”. Việc người Việt có gốc từ nền văn hóa Phùng Nguyên ở Phúc Kiến không nói lên được rằng người Việt có gốc Trung Quốc. Bởi vì ở thời Đá Mới thì khái niệm quốc gia chưa hình thành, và chuyện di dân do nguồn lương thực, thực phẩm, các biến đổi về điều kiện tự nhiên hay do chiến tranh bộ lạc, bộ tộc gây ra là điều bình thường. Nếu những ai tìm hiểu lịch sử di dân khu vực Địa Trung Hải thì sẽ hiểu rất rõ điều này. Qúa trình di dân đó khiến cho không một tộc người nào trên Trái Đất còn được gọi là “thuần chủng” nữa.

Chúng tôi xin phép được đăng một bài viết của PGS-Ts Đỗ Lai Thúy về cuốn sách này, hi vọng các bạn đọc có cái nhìn khách quan hơn:

BIA

—————–

Nguồn gốc người Việt, người Mường, rộng ra nguồn gốc dân tộc Việt Nam, là một vấn đề cho đến nay vẫn còn bỏ ngỏ. Trong cuộc tìm kiếm lâu dài, từ huyền thoại đến khoa học, đã dần dần hình thành nên hai mô hình tìm kiếm. Một là giả thuyết tiến hóa – bản địa, tức cội nguồn của người Việt (và các cư dân khác sống trên lãnh thổ Việt Nam hiện nay) là người bản địa do sự tiến hóa xã hội mà thành. Những sự giống nhau về văn hóa giữa những cư dân bản thổ của quốc gia này với/ của quốc gia khác chủ yếu do sự phát triển tương ứng trên cơ sở những điều kiện kinh tế – xã hội tương tự nhau. Hai là giả thuyết truyền bá – thiên di, coi người Việt là những hậu duệ xa xôi từ phía Bắc thiên di tới thành nhiều đợt do những biến động xã hội diễn ra nhiều lần trong lịch sử. Cơ sở văn hóa của thuyết thiên di cho rằng các phát minh lớn chỉ diễn ra một lần, ở một nơi nào đó vào một thời nào đó, sau đó được truyền bá đi các nơi khác, qua một quá trình hỗn dung vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính áp đặt gắn liền với trao đổi hôn nhân, buôn bán làm ăn, chiến tranh…

Trong cuộc tìm nguồn gốc người Việt – người Mường của mình, Tạ Đức theo giả thuyết thứ hai, truyền bá – thiên di. Anh bắt đầu từ chỗ phải bắt đầu là trả lời câu hỏi ai là chủ nhân của các nền văn hóa Phùng Nguyên (Đá Mới) và văn hóa Đông Sơn (Đồng thau). Hay nói khác, văn hóa nào trên lãnh thổ Việt Nam trước đó? Sau khi đã trình bày một cách khách quan các giả thuyết đã có các học giả Việt Nam và nước ngoài về văn hóa Phùng Nguyên, Đông Sơn, Tạ Đức mới trình bày giả thuyết của mình. Văn hóa Phùng Nguyên theo anh, là của người Đản (Mân – Đản) từ Phúc Kiến – Quảng Đông di cư đến Việt Nam thời Đá Mới. Việc này đã tạo ra một tiền đề cho các cuộc di cư về sau vào thời Đông Sơn, hoặc sau này có nhiều vua chúa Việt Nam có nguồn gốc Mân, Đản, như Lý, Trần, Hồ… Còn nguồn gốc của văn hóa Đông Sơn và nhà nước Văn Lang là do cuộc di cư đầu tiên của người Lạc Việt. Sau đó liên tiếp là các cuộc thiên di của người Ư Việt, Thục, Điền, Dạ Lang – những tộc người chung cội nguồn Lạc Việt – đã làm cho Văn Lang trở thành trung tâm của một liên minh Bách Việt. Có thể, mối liên hệ cội nguồn này khiến Văn Lang trở thành vùng đất mới mà cũ cho sự hội tụ của người Lạc việt, những người không chịu khuất phục, dám nổi dậy và dám ra đi tìm tự do, độc lập. Một giả thuyết về người Đông Sơn và văn hóa Đông Sơn gắn với các cuộc thiên di của người Bách Việt. Như vậy, Tạ Đức về cơ bản là phù hợp với các giả thuyết đã có trước đấy. Nhưng nhất quán hơn và, do đó, thuyết phục hơn.

Những chứng cứ để Tạ Đức xây dựng lên giả thuyết của mình thuộc về một liên ngành văn hóa – lịch sử rộng lớn, nhưng chủ yếu gần khảo cổ học, ngôn ngữ học lịch sử và dân tộc học. Tác giả đã tập hợp được một khối tư liệu khổng lồ từ các di chỉ khảo cổ của các tộc người Việt thời tiền sử và sở sử từng sống trên lãnh thổ Trung Hoa ngày nay, sắp xếp chúng theo thời gian, rồi so sánh theo loại hình để tìm ra sự tương đồng, sự tiến triển hay thoái lùi của nhiều hiện vật để từ đó lần theo dấu chân thiên di của họ từ Bắc xuống Nam, từ Tây sang Đông, như trống đồng, rìu,dao găm cán hình người… Từ tên gọi tộc người, tên gọi (đất) nước, tên gọi các con song lớn, các ngọn núi thiêng…, bằng các phương pháp ngữ âm học lịch sử, Tạ Đức đã khôi phục lại được mối liên hệ của người Đông Sơn và các tộc người tiền thân của mình qua quá trình di cư và quá trình biến đổi ngữ âm và ngôn ngữ bị Hán – Việt hóa làm cho sai lệch đi và trở nên xa lạ với nhau. Ở đây, tác gả đã phát hiện ra nguyên tắc họ từ người, tức các từ có họ hàng với nhau cả về âm và nghĩa thì đều có gốc từ các từ chỉ người. Tạ Đức đã coi đó như một thứ “gien ngôn ngữ” và dùng nó để nghiên cứu nguồn gốc và lịch sử tộc người. Ví dụ, tên gọi Giao Chỉ đến nay có nhiều cách giải thích khác nhau chủ yếu theo kiểu triết tự hay từ nguyên học dân gian. Thực ra Giao Chỉ là từ phiên âm của tên gọi tộc người có nghĩa là đất của người Giao có họ hàng với các tên gọi Chrao, Brêu, Pu Lao, Bjao… Cụ thể hơn, Giao là phiên âm tên gọi Lao của người Lava – Lạc Việt. Chính từ tên tự gọi Lao đó, mà người Mường gọi người Việt Đáo/ Táo, người Thái gọi người Việt là Keo, người Hán gọi người Việt là Jiao/ Giao và tạo nên từ Giao Chỉ. Nguồn tư liệu thứ ba, so với hai nguồn đầu có vẻ “yếu” hơn, dù là nghiệp nghề chính của Tạ Đức, là dân tộc học. Tuy vậy, những so sánh biểu tượng học tộc người, phong tục tập quán, tín ngưỡng thờ phụng… ở cuốn sách đã làm sáng tỏ thêm rất nhiều vấn đề tác giả trình bày.

Giả thuyết về nguồn gốc người Việt – người Mường của Tạ Đức là một cái nhìn nhất quán, xuyên suốt luận điểm. Nó giải quyết được nhiều vấn đề còn tồn đọng ở dạng tranh cãi, hay bất lực trong huyền sử và lịch sử Việt Nam. Đồng thời, nó cũng không phủ nhận sạch trơn các giả thuyết khác, thậm chí thu nhận chúng vào hệ thống của mình sau khi đã giải thích lại. Trước đây, đọc những tìm của Trương Thái Du, Hà Văn Thùy đặc biệt là của Kim Định, tôi vừa tin lại vừa ngờ. Tạ Đức đã khiến tôi tin thì càng tin thêm và ngờ thì lại được xóa bỏ khi lý giải được rằng sự không thuyết phục của các ông ấy là đã đẩy một yếu tố làm thành hệ thống và chủ nghĩa dân tộc là nguyên nhân (ga đi) và cũng là đích đến của những hành trình tìm kiếm ấy.

Kể từ cuốn sách đầu tiên, Nguồn gốc và sự phát triển của Kiến trúc – Biểu Tượng và Ngôn ngữ Đông Sơn (Hội Dân tộc học – Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á, 1999), đến cuốn sách này là 11 năm. Dành toàn bộ thời gian và tâm lực hơn một thập kỷ cho một cuốn sách là điều ở Việt Nam ta hiện nay không phải ai cũng làm được. Các cán bộ khoa học, ngoài việc hoàn thành nhiệm vụ cơ quan còn phải dạy học, viết báo, làm đề thi, để nuôi sống gia đình và bản thân, nên phải có tinh thần vượt khó lắm mới đến được với học thật/ thuật. Sản phẩm của họ, vì thế, cũng chỉ ở dạng tầm tầm. Ngày nay, khoa học nào cũng là liên khoa học, nên đòi hỏi người làm khoa học phải có kiến thức chuyên/ liên ngành. Điều này đỏi hỏi phải có đầu tư lớn, tức phải giàu. Tạ Đức may mắn từ lâu đã là một nhà nghiên cứu độc lập. Anh lại không phải kiếm ăn, hay ít nhất kiếm ăn bằng kinh phí khoa học hoặc bằng làm quan khoa học, mà có đủ tiền để ngồi nhà đọc tư liệu, hoặc đi khảo sát thực địa cả ở trong nước lẫn nước ngoài. Lại phải biết nhiều ngoại ngữ, thạo intenet. Thành công của Tạ Đức, ngoài sự cống hiến cho người đọc một tác phẩm lớn, còn đưa ra một mẫu hình nhà khoa học kiểu mới, nhà khoa học vượt giàu! Giàu mà làm khoa học thì phải chiến thắng được bản năng hưởng thụ. Giàu mà làm khoa học thì lòng yêu khoa học ấy phải thuần khiết lắm. Một xã hội lành mạnh là một xã hội có nhiều người giàu, nhất là nhiều người giàu làm khoa học.

PGS-TS Đỗ Lai Thúy

*

Hiện nay, cuốn Nguồn gốc người Việt- người Mường không còn ngoài thị trường.
Bản ebook của cuốn sách đã có bán trên Hang Cáo.

Bạn có thể mua bản ebook, hoặc đặt in sách trên giấy photo tại ĐÂY.

 

Link sách trên Amazon: TẬP 2

Link sách trên Amazon: TẬP 1

*

Share
Share:

3 comments

  1. TriDungTran 26 June, 2014 at 13:59 Reply

    Bài bình rất hay của TS. Thúy. Công sức của tác giả Tạ Đức rất đáng nể, nhưng hấp dẫn nhất chính là tinh thần vượt giàu của Tạ Đức.

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *