Lịch sử - Văn hoáTôi đọc

Nhánh ô liu trong văn hóa Athens cổ đại

C2INen-WgAAKuDj

Đối với Hy Lạp cổ đại, đặc biệt là ở Athens, ô liu không chỉ là một loại nguyên liệu chủ yếu mà còn là một loại cây có ý nghĩa biểu tượng vô cùng quan trọng. Dầu ô liu, lúa mì và rượu vang – 3 yếu tố chính trong khẩu phần ăn của người Địa Trung Hải cổ đại đã cùng nhau tạo nên danh tiếng “Bộ ba Địa Trung Hải”.

Dầu ô liu là một trong số ít các sản phẩm vừa được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực, vừa có giá trị sang trọng. Loại dầu này không chỉ được sử dụng trong chế biến thực phẩm và nhiên liệu đèn dầu, mà còn là một chất tẩy rửa cơ thể hiệu quả, đồng thời là thành phần cơ bản cho các loại nước hoa và tinh dầu thơm cao cấp. Ngoài ra những liên kết và mối quan hệ văn hóa sâu xa của loại cây này với Athena cũng là lý do khiến cho dầu ô liu trở thành mặt hàng quý, thu hút một thị trường đa dạng và được bán đi với giá khá cao trên khắp Địa Trung Hải.

Mối liên hệ chặt chẽ của cây ô liu và Athens bắt nguồn từ truyền thuyết nổi tiếng về cuộc thi giữa Athena và Poseidon – bác của cô. Thành phố Athens đã được đặt tên theo tên vị thần mang lại những món quà hữu ích nhất cho thần dân của mình. Theo đó, Poseidon quất cây đinh vào tảng đá trên đỉnh Acropolis, tạo ra một dòng suối nước mặn; trong khi Athena trồng cây ô liu. Các thần dân đã chọn món quà của Athena và đặt tên cho thành phố của họ là Athens.

Ở Athens và trên khắp các vùng nông thôn lân cận Attica, các cây hoặc gốc cây ô liu mọc hoang được coi là biểu tượng linh thiêng. Bất cứ ai làm hư hỏng hoặc chặt bỏ một trong những cây ô liu trên thì sẽ bị kết vào tội chết. Sau này, vào khoảng thế kỷ thứ IV TCN, hình phạt đó được giảm nhẹ thành lưu đày hoặc nộp phạt của cải. Điều này được lưu lại một cách rành mạch trong bài văn tế của Lysias “Defence in the matter of an Olive Stump” (Lys. 7)”. Theo như triết gia Theophrastus nói trong “Inquiry into Plants” (iv.13.2): Các cây ô liu mọc hoang dã (kotinos) – khác hoàn toàn với các loại ô liu canh tác (elaia) – nó được sử dụng để thiết kế vòng hoa ô liu trao cho các vận động viên chiến thắng tại Thế vận hội Olympic. Vòng hoa ôliu do đó đã trở thành biểu tượng của vinh quang và thành tích.

Dầu ôliu là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế Attica, vùng đất được thiên nhiên ưu đãi cho những ruộng bậc thang trên sườn đồi dốc, tạo điều kiện thuận lợi để trồng ô liu và nho. Tuy vậy, có rất ít bằng chứng cho thấy hoạt động sản xuất dầu ô liu quy mô lớn hay hoạt động thương mại mặt hàng này đã từng diễn ra ở Attica trong trong suốt khoảng thời gian từ thế kỷ V đến thế kỷ IV TCN. Ví dụ, trong nghiên cứu của Theophrastus, ông đưa ra những khoản mục khá toàn diện và có hệ thống về nghề trồng nho, nhưng lại không đả động gì đến ô liu. Có lẽ sự thiếu sót này là do, ở thời điểm đó, việc trồng ô liu là một điều gì đó quá bình thường mà ai cũng đã biết rồi.

Theo người chép sử Plutarch ghi lại, vào thế kỷ thứ VI TCN, một đạo luật đã được thông qua bởi nhà lập pháp Solon. Theo đó, luật này cấm việc xuất khẩu tất cả các sản phẩm nông nghiệp từ Attica ra nước ngoài, ngoại trừ dầu ô liu. Kẻ nào làm trái luật này thì sẽ phải chịu vô số lời nguyền rủa và bị phạt tiền 100 drachmae. Đây là minh chứng cho thấy ô liu đóng vai trò như một mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Athens.

Hình ảnh vòng hoa ôliu cũng được tìm thấy trên nhiều đồng tiền cổ của người Athens thế kỷ VI và thế kỷ V TCN, in xung quanh con cú của Athena. Điều này đã đề cao ý nghĩa văn hóa và kinh tế của loại cây này.

Dưới đế chế La Mã, ô liu còn được xem như là một biểu tượng của các nữ thần Eirene (hòa bình) và xuất hiện trên đồng tiền in hình Mars Pacifer – vị thần đại diện cho một sức mạnh quân sự theo hướng hòa bình. Các Kitô hữu cũng cho rằng hình ảnh chim bồ câu mang theo một nhánh ô liu chính là biểu tượng của hòa bình. Và cho đến nay, khái niệm ” to hold out an olive branch ” (“nắm một nhánh ô liu”) vẫn còn được sử dụng như một phép ẩn dụ cho việc hòa giải, hòa bình.

 

Dịch bởi: Yến Nhi

Nguồn dịch: It’s All Greek

Share
Share: