Chính trị - Kinh tếTôi đọc

Những lỗi tư duy trong bài “Bầu cử 2016: Người da trắng với cuộc vùng vẫy cuối cùng”

trumpgivesfinger

Trên Zing, tác giả Thanh Tuấn vừa tung ra bài viết “Bầu cử 2016: Người da trắng với cuộc vùng vẫy cuối cùng”. Trong số những dân mạng tung hô bài này, có vị trầm trồ “không ngờ người Việt Nam có thể viết được một bài như thế”. Tuy nhiên, nếu phân tích kĩ, ta sẽ thấy bài của Thanh Tuấn mắc rất nhiều lỗi tư duy.

Trong số những lỗi tư duy này, dưới đây tôi chỉ xin phân tích ba lỗi nổi bật nhất.

Lỗi 1: Không định nghĩa rõ các khái niệm

Muốn tư duy mạch lạc, phải định nghĩa các khái niệm căn bản một cách rõ ràng. Nếu ai đó bình luận về tình hình tài chính mà không biết tiền là gì hay lãi suất là gì thì lời bình phẩm này vô giá trị và chỉ là lời chém nhảm vỉa hè của bọn vô học chuyên nghe hơi nồi chõ. Để đi đến những lập luận trong bài, lẽ ra ngay từ đầu tác giả Thanh Tuấn phải định nghĩa được thế nào là cử tri da trắng, thế nào là toàn cầu hóa, xung đột sắc tộc hoặc thế nào là chiến thắng trong một cuộc bầu cử. Tuy nhiên, tác giả không hề làm thao tác này, và có nhiều dấu hiệu cho thấy anh đã hiểu sai những khái niệm căn bản đó. Ví dụ, vì không phải người da trắng nào cũng đi bầu cử, tình thế của dân da trắng ở Mĩ chưa chắc đã tương đồng với tình thế của khối cử tri da trắng; và vì phương thức đầu phiếu có thể khiến thắng lợi chung cuộc thuộc về phía cử tri chiếm tỉ lệ thấp hơn trong tổng dân số Hoa Kì. Ngay cả khi lượng cử tri da màu đông hơn, ta cũng chưa có căn cứ để khẳng định rằng người da màu đang giành phần thắng trong cuộc bầu cử… Vì thiếu thao tác làm rõ những khái niệm quan trọng này, bài viết trên Zing về cơ bản là vô giá trị bởi tác giả không hiểu mình đang nói gì. Chỉ có thể khuyên anh ta rằng  khi chưa trang bị được những kiến thức chính trị căn bản thì đừng nên viết chính luận.

Lỗi 2: Sử dụng những từ định lượng mơ hồ thay vì số liệu thống kê cụ thể và xác thực

Trong toàn bộ bài viết, tác giả hầu như chỉ sử dụng hầu như những từ định lượng mơ hồ hoàn toàn dựa trên cảm tính. Chẳng hạn, “cao nhất”, “đa số”, “thay đổi kinh hoàng”, “đánh mất quyền lực”… Trong khi đó, anh không hề đưa ra được số liệu cụ thể và xác thực để chứng minh điều mà mình phỏng đoán. Số liệu duy nhất mà tác giả đưa ra được – 62% dân số da trắng chiếm 78% tỉ lệ tử vong của Hoa Kì – lại bị phân tích hoàn toàn sai lệch. Tỉ lệ tử của người da trắng cao hơn người da màu Mĩ là đương nhiên, vì dân da trắng Mĩ hầu hết đã sống định cư vài đời, trong khi hầu hết dân nhập cư hàng năm lại là dân da màu ở độ tuổi trẻ (xem biểu đồ). Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là sau 10 năm nữa, lượng người da màu nhập cư vào Mỹ có còn lớn như vậy không? Và lượng dân da màu tăng lên có đồng nghĩa với việc người da màu dần cướp quyền lực? Trước hết, có thật sự tồn tại một lợi ích chính trị chung giữa người da màu, và một đảng hoặc liên minh cụ thể để đại diện cho lợi ích đó hay không?

Một lần nữa, lối qui chụp vội vã này cho thấy tác giả rất thiếu hiểu biết về nước Mĩ và về những vấn đề chính trị trong thực tế.

33e91b8c00000578-0-image-a-7_1462823621548

Nhưng tạm gác chuyện đó lại. Trước tiên, riêng việc tác giả đưa ra nhận định dựa trên câu chuyện phiếm với vài cá nhân lẻ tẻ thay vì dựa trên số liệu thống kê đã là một sự cẩu thả không thể chấp nhận. Đó không phải là cách nên làm khi viết chính luận về tương lai nước Mĩ. Đó là cách thường làm để tung ra các tin đồn chợ cá ở Việt Nam. Những độc giả có trình độ và có não không cần biết anh Bằng làm lập trình ở hạt Leon bạn anh Thanh Tuấn đang đồn đoán gì về tương lai tối tăm của “những ông da trắng bụng to, đầu hói”, cái họ cần biết là tỉ lệ tài sản của người da trắng và da màu ở Mĩ đang thay đổi ra sao. Tiếc thay, những thông tin thật sự có giá trị như vậy thì tác giả lại không cung cấp. Và cũng không thể cung cấp vì số liệu trong vấn đề này không ủng hộ lời tiên tri của tác giả.

Lỗi 3: Thổi phồng tầm quan trọng của một nguyên nhân và áp nó làm lời lí giải duy nhất cho kết quả

Một kết quả có thể có nhiều nguyên nhân. Chẳng hạn, Liên Xô sụp đổ có thể vì lượng bánh mì trong kho, chứ không chỉ vì các thế lực thù địch điên cuồng chống phá. Tôi phê bình tác giả có thể không phải vì tôi với anh có thù oán mà chỉ vì hôm nay tôi khó ở và anh thì lại viết ngu. Tuy nhiên, trong bài, tác giả đã mắc thêm một lỗi tư duy nghiêm trọng rất thường gặp ở nghị viện trà đá Việt Nam là cố bóp méo những bằng chứng và lập luận của mình để lí giải kết quả bằng một nguyên nhân duy nhất mà mình áp đặt từ trước.

Trong bài, lỗi này được lặp đi lặp lại. Chẳng hạn, tác giả quả quyết rằng hiện tượng Donald Trump chỉ là cuộc phản công cuối cùng của người da trắng khi quyền lực trong thời đại mới đang chuyển sang phụ nữ và người da màu. Tuy nhiên, bất cứ ai theo dõi diễn biến của cuộc bầu cử một cách đàng hoàng cũng hiểu rằng vịt Donald được vô vàn lí do khác hậu thuẫn. Chí ít, giữa Trump và Hillary, Trump là người nói ra sự thực về hệ thống chính trị Mĩ. Và trong nền chính trị Mĩ luôn có các bộ phận dân chúng cần sự thật hơn là những khẩu hiệu rỗng tuếch ca ngợi nữ quyền hoặc khai thác mặc cảm da đen. Giữa lí do này và cuộc chiến giả định giữa người da trắng và người da màu ở Mĩ, tác giả nghĩ lí do nào hiển nhiên hơn và xác thực hơn? Đó là chưa kể đến vô vàn lí do khác mà nhiều bài dài đã phân tích. Vậy mà tác giả ém nhẹm những lí do đó đi, làm như chúng không tồn tại. Dễ hiểu thôi: Nếu xem xét đầy đủ thông tin,  sẽ chẳng một độc giả nào tin vào cổ tích về sự giãy chết của người da trắng và một nước Mĩ da màu đang lên mà tác giả dày công hư cấu.

*

Ai biết đọc chính luận một cách đàng hoàng, người đó hẳn xếp bài viết của Thanh Tuấn trên Zing vào hàng thông tin rác. Tuy vậy, bài này lại được vô số dân mạng sùi bọt mép ngợi ca. Vì sao lại có hiện tượng kì thú này?

Vì ít nhất hai lẽ. Thứ nhất, dân mạng Việt Nam mù chính trị nhưng lại thích buôn chuyện. Thứ hai, bài này khai thác được tâm lí AQ của giống dân da vàng mũi tẹt, khôn vặt yếm thế gọi là Việt Nam.

Về phần tôi, tôi nghĩ  dù tổng thống mới của Mĩ là voi hay lừa, thì bước vào thời đại thông tin, những giống dân chuyên lan truyền và tiêu thụ thông tin rác sẽ chỉ tìm được chỗ đứng của rác.

 

Share
Share: