Tôi đọc

Alan Turing, Adolf Eichmann và Vũ Như Tô: những kẻ ngây thơ

Alan Turing, Adolf Eichmann và Vũ Như Tô: những kẻ ngây thơ

Lúc trưa vừa mới xem The Imitation Game trên HBO, phim nói chung là hay. Hồi hộp gay cấn và ý nghĩa. Bộ phim nói về Alan Turing, nhà toán học thiên tài đã tạo ra cái mà chúng ta hiện nay gọi là máy tính, quá trình giải mã các bức điện tín mật của Đức Quốc Xã trong thế chiến thứ hai. Dù bộ phim gây nhiều tranh cãi về các sai khác giữa phim và các sự kiện lịch sử có thật. Nhưng cũng như Beatiful Mind, cũng nói về một thiên tài toán học khác người tạo nên lý thuyết trò chơi(mà thật ra nó cũng là một phần quan trọng của khoa học máy tính). Đôi khi cần phải có vài hư cấu để một bộ phim thêm hấp dẫn, vì đây là điện ảnh chứ đâu phải là phim tài liệu khoa học, lịch sử.

Dù có vài chi tiết hư cấu the Imitation Game vẫn truyền tải được hai chủ đề quan trọng trong cuộc đời Alan Turing, ông ta là thiên tài và ông ta đồng tính, vì đồng tính nên Alan Turing đã bị thiến hóa học(do vi phạm thuần phong mỹ tục nước Anh thời đó) và cuối cùng là tự tử. Dù vẫn gây tranh cãi là liệu đó có phải là một vụ tự tử hay không nhưng cách thức của ông vẫn khá đẹp. Alan đã tẩm độc vào một trái táo rồi ăn nó giống như trong truyện Bạch Tuyết, câu truyện cổ tích mà ông yêu thích. Có lẽ chưa vụ tử tự nào làm tôi thấy đẹp đẽ và lãng mạng như vậy.

Nhưng tạm thời bỏ chuyện đồng tính qua một bên, tôi thấy bản thân câu chuyện này mang cái đẹp và bi kịch của một thiên tài khi họ vướng phải thực tế cuộc sống. Trong cái mạng lưới chiến tranh, tình báo, thậm chí là quan hệ xã hội thời đó Alan Turing là một nạn nhân của sự ngây thơ trong bản tính của ông. Alan Turing trong phim không hiểu được con người, đối với người đàn ông này các con số, phương trình và logic là tất cả mọi thứ. Thế giới được vạch ra rất rõ ràng.

Và ngay từ đầu cái mà Alan muốn chỉ là giải một câu đố, câu đố khó nhất thế giới lúc bấy giờ. Đó là tất cả mọi thứ, không phải cuộc chiến tranh, không phải những nhân mạng, những người lính đang chết làm người đàn ông này hành động. Đó chỉ đơn thuần là một mục đích trong sáng, ngây thơ và đẹp đẽ.

Nhưng Alan Turing không đơn độc trong sự ngây thơ của mình, bên kia chiến tuyến một người khác là Adolf Eichmann cũng bị chính sự ngây thơ giết chết. Adolf Eichmann là người lập kế hoạch cho Holocaust, hay cuộc diệt chủng của Đức Quốc Xã đội với những dân tộc mà họ ghét. Cuộc đời Adolf Eichmann cho tới giờ đã bị lên án rất nhiều, không như Alan Turing, dư luận chung không tiếc thương người đàn ông này. Adolf Eichmann rõ ràng là một con người tài giỏi, ông ta giải quyết những khó khăn kỹ thuật cho cuộc thanh trừng của Đức Quốc Xã. Bằng cách sử dụng các điều kiện sẵn có Adolf Eichmann giai quyết vấn đề mà cấp trên Heinrich Himmler đưa ra. Kết quả là guồng máy do Adolf Eichmann xây dựng đã hoạt động rất hiệu quả, họ giết người ở quy mô công nghiệp và không để thừa một sản phẩm nào. Mỡ của tù nhân được dùng để duy trì lò thiêu, tóc được dùng để may bít tất, bằng cách khám phá ra những phòng hơi ngạt tốc độ giết được tăng đáng kể. Đó là một công trình lớn ở quy mô thế giới và với tài năng của mình Adolf Eichmann đã khiến cho nó làm việc một cáh hiểu quả. Đây không phải là cách diệt chủng man rợ kiểu Khơ-me đỏ, đây là thành tựu của khoa học kỹ thuật. Sau thế chiến thứ hai, Adolf Eichmann bỏ trốn khỏi Đức và như nhiều đảng viên Quốc Xã, ông tới Nam Mỹ(đó là vì một vị hoàng thân của quốc gia Nam Mỹ nào đó đã đồng ý cấp hộ chiếu nước mình cho đảng viên SS để đổi lấy các báu vật của những nạn nhân Do Thái). Khi bị bắt về xét xử ở Isarel, người đàn ông này nhìn quanh bằng đôi mắt ngơ ngác và không hiểu sao người ta lại xử mình khi bản thân chỉ đơn giản là tuân lệnh cấp trên. Ông ta chỉ làm việc với những con số từ đầu tới cuối, chưa bao giờ ra chiến trường, chưa đi đến một trại tập trung nào, tất cả những gì người người đàn ông này làm là tính toán. Có lẽ giống như Alan Turing thích giải đố, Adolf Eichmann cũng chỉ muốn làm cái mình thích một cách đơn giản.

Dĩ nhiên tòa án Israel không chấp nhận kiểu biện hộ này. Và có lẽ thế giới loài người với tất cả những lý do cần có của nền văn minh này cũng không thể hiểu nỗi một lời biện hộ đơn giản như vậy. Họ không tin nỗi đó là sự thật, mọi thứ quá đơn giản để tin. Nên Adolf Eichmann bị xử tử hình và mọi người gọi ông là kẻ đồ tể, tên sát nhân máu lạnh. Tới giờ khó mà biết được liệu Adolf Eichmann có thật sự nghĩ mình vô tội hay không hoặc đó chỉ là một cách để chống chế như nhiều đảng viên SS đã làm trước đó. Rất nhiều cách suy nghĩ thông thường của xã hội đã áp đặt lên những nhân vật lịch sử và khiến chúng ta không thể nhìn họ một cách đúng đắn nữa. Nhưng tôi thích nghĩ Adolf Eichmann là một thiên tài ngây thơ hơn, bởi điều đó rất đẹp đẽ. Tôi không nói đồng ý với hành động của Adolf Eichmann, tôi cũng không tiếc thương ông ta và tôi nghĩ có lẽ chính ông cũng sẽ chẳng tiếc thương bản thân mình.

Bởi đơn giản ông đã làm được cái mình muốn và cũng đã chết chính vì cái ước muốn ấy, một vòng tròn hoàn hảo.

Những câu chuyện kiểu này thật ra cũng không mới, có một câu chuyện ở Việt Nam cũng tương tự như vậy. Đó là về Vũ Như Tô, người xây Cửu Trùng Đài. Vũ Như Tô chỉ đơn giản là muốn xây một công trình vĩ đại, muốn cống hiến hết cuộc đời mình cho cái đẹp và sẵn sàng trả mọi giá để làm được. Và cuối cùng trong một triều đài hỗn loạn, kẻ thiên tài ngây thơ này đã bị giết chết bởi đám đông dân chúng.

Với những con người như vậy, không một đánh giá nào theo lẽ thường là thỏa đáng, họ vượt lên trên lẽ thường. Thời đại này có thể tung hô họ, thời đại sau có lẽ sẽ dìm họ xuống. Nhưng vượt lên trên mọi thời đại, những con người này tự nắm lấy giá trị bản thân trong cái thế giới ngây thơ do chính họ tạo dựng.

Và đó chính là lòng can đảm, theo nghĩa đẹp đẽ của từ ấy.

Đỗ Quang Vinh 

Share
Share:

2 comments

  1. hhhhhhhhhaa 18 January, 2016 at 17:08 Reply

    Điên rồ, thật khó có thể tưởng tượng mà một thời đại nào đó tung hô Adolf. Con người sống trong một cộng đồng( ít nhất là cũng có văn minh, không còn là dã thú) nên không thể ủng hộ cho việc tìm giá trị bản thân kiểu như việc giết hàng triệu người.

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *