Tôi đọc

Vì sao các triều đại sụp đổ? (3)

10807_825540210830055_3765538780217379055_n
Đọc các phần trước: (1) (2)

III. Trụ cột nhân sự

1. Nhân sự cầm quyền

Dân Đông Á tưởng rằng nhà cầm quyền phải là kẻ hội đủ tài đức. Nhưng dân bàn về cái tài của vua thì chỉ là bàn nhảm, bởi dân không biết cái tài của vua. Dân so sánh cái đức của vua thì cũng chỉ như miếng thịt chọn vào chảo hay vào nồi, bởi mọi thứ đạo đức đều được một kẻ cầm quyền tạo ra, và mọi kẻ cầm quyền đều sửa sang đạo đức.

Dân Tây tưởng rằng nhà cầm quyền phải do Thiên chúa hoặc Nhân dân lựa chọn. Họ quên mất rằng trong lịch sử, Giáo hội muốn ai chết thì kẻ đó bị Chúa phạt, Giáo hội muốn ai sống thì kẻ đó được Chúa thương. Ai đẹp lòng cha xứ, kẻ ấy được lên thiên đường. Giáo hoàng ra sao thì Chúa ra thế ấy, Giáo hoàng chỉ đâu là Chúa đánh đấy. Ngày nay, chỉ kẻ có tiền, có quyền mới hay diễn thuyết về tập thể, quốc gia, nhân dân, nhân loại. Còn kẻ hết tiền sẽ không sống như nhân loại, và tiền là Chúa của hầu hết nhân dân.

Kẻ chạy theo tài đức thì không cầm quyền. Kẻ ấy bị cai trị bởi miệng lưỡi ngu dân và vai tuồng của vua cũ. Kẻ ấy không cầm quyền, kẻ ấy là nô lệ.

Kẻ tôn thờ dân ý thì không cầm quyền. Không có con người sống động nào là Nhân Dân, Nhân Dân chỉ là khái niệm ép khô trong bài diễn thuyết. Khi được yên ổn và không bị nhà cầm quyền kích động, chẳng có cá nhân người nào chịu hi sinh thân mình vì lợi ích Nhân Dân. Nên ta nói rằng Nhân Dân chỉ là ảo giác của kẻ yếu đang hoảng hốt. Ai tôn thờ nhân dân, kẻ ấy đang mơ ngủ.

Cả kẻ nô lệ lẫn kẻ mơ ngủ đều không tự chủ, mà để kẻ khác cai trị bản thân. Kẻ quen bị trị sẽ không quen trị quốc, kẻ đánh mất bản thân tất làm mất nước.

Nhân sự cầm quyền phải hội đủ ba điều kiện.

Thứ nhất, là hiểu và nắm bắt được các quy luật tự nhiên.

Thứ hai, là hiểu và nắm bắt được các hệ thống tổ chức.

Thứ ba, là hiểu và giữ được bản thân.

Nếu kẻ đứng đầu không hiểu và nắm bắt được các quy luật tự nhiên, thì con tàu đất nước chỉ như cọng rác trôi dạt trên biển. Nếu kẻ đứng đầu không hiểu và nắm bắt được các hệ thống tổ chức, thì con tàu đất nước chỉ như một bè gỗ quý bị ráp lung tung. Nếu kẻ đứng đầu không hiểu và giữ được bản thân, thì con tàu đất nước vốn đã thành tàu nước ngoài. Càng đi xa càng hại nước.

Không hiểu các quy luật tự nhiên và các hệ thống tổ chức thường là vì ngu dốt, hoặc bẩm sinh, hoặc do đào tạo. Nhưng không hiểu và giữ được bản thân thì có nhiều lý do. Trong đó, đáng kể nhất là lí tưởng, hậu cung và nịnh thần. Ba điều này dễ khiến kẻ cầm quyền đánh đồng bản thân với thứ khác, hoặc nhầm lẫn bản thân với kẻ khác.

Suy cho cùng, người mất tự chủ luôn là người thiếu tự lập về trí tuệ và tình cảm.

Nếu triều dại sụp đổ vì nhân sự cầm quyền của nó, thì lý do gốc rễ không nằm ngoài những điểm trên.

2. Nhân sự chuyên gia

Nếu nhân sự cầm quyền là kẻ ra quyết định, còn dân chúng là tài nguyên thô, thì nhân sự chuyên gia là công cụ trí tuệ để hình thành và thực hiện những quyết định đó.

Nhân sự chuyên gia có thể vượt nhân sự cầm quyền về khả năng hiểu và nắm giữ quy luật của các tổ chức và của tự nhiên. Nhưng về khả năng hiểu và làm chủ bản thân thì họ thường thua sút. Trong những trường hợp ngoại lệ, hoặc nhà cầm quyền đương nhiệm không xứng đáng, hoặc chuyên gia là nhà cầm quyền tiềm năng.

Mấu chốt của công cụ là được sử dụng đúng nơi, đúng việc, đúng cách, rồi được bảo trì và phát triển đúng cách.

Nhân sự chuyên gia là một trong số những nguồn cơn quan trọng nhất của sự sụp đổ triều đại. Nếu triều đại sụp đổ vì các chuyên gia, kịch bản thường sẽ theo năm hướng.

Thứ nhất, là giới chuyên gia thiếu năng lực hoặc nhân lực, khiến nhà cầm quyền ra quyết định sai, hoặc khiến quyết định không được thực hiện.

Thứ hai, là nhà cầm quyền và chuyên gia tìm cách diệt nhau.

Thứ ba, là giới chuyên gia tìm cách diệt nhau.

Thứ tư, là giới chuyên gia không muốn làm công cụ của nhà cầm quyền và hệ thống hiện hành, hoặc một số chuyên gia quyết định trở thành công cụ của một nhà cầm quyền khác và hệ thống khác.

Thứ năm, là xã hội mất hệ chuẩn mực giúp xác định giới chuyên gia, khiến vàng thau lẫn lộn, người có khả năng không được nhận diện kịp thời và phát triển hợp lý, trong khi kẻ kém cỏi được dịp thăng tiến để làm loạn hệ thống và lãng phí tài nguyên.

Dù những kịch bản trên bắt nguồn từ sai lầm của nhà cầm quyền, của chuyên gia hay của cơ chế vận hành hệ thống, thì vấn đề vẫn nằm ở chỗ sắp đặt không đúng người đúng việc, và đãi ngộ không đúng người đúng việc. Nếu các chuẩn mực văn hóa, luật pháp, cơ chế của hệ thống chính trị và nhân sự cầm quyền có thể sắp đặt và đãi ngộ hợp lý từng cá nhân chuyên gia, thì dù số chuyên gia này có tham gia vào hệ thống hay không và có phản đối hệ thống hay không, thì hệ thống vẫn đứng vững.

(có thể còn tiếp)
Share
Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *