Thực trạng nông nghiệpTôi đọc

Việt Nam phải đưa ra giới hạn: Không trải thảm đón mừng Monsanto

2016_0613vietnam

Monsanto – Công ty công nghệ sinh học của Mỹ từng sản xuất ra chất độc màu da cam được sử dụng chống lại dân thường trong Chiến tranh Việt Nam – đã lặng lẽ được chào mừng trở lại Việt Nam để sản xuất thức ăn chăn nuôi biến đổi gen, khi mà công ty này thậm chí đã từ chối đền bù cho các nạn nhân chất độc màu da cam Việt Nam.

Sự trớ trêu đầy lố bịch này chỉ là một trong hàng loạt những sự trớ trêu liên quan đến việc thiết lập lại mối quan hệ gần đây giữa Mỹ và Việt Nam.

Trong chuyến thăm của Tổng thống Barack Obama đến Việt Nam, Hoa Kỳ đã tuyên bố sẽ gỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Việt Nam, trong một bước chuyển biến mang tính biểu tượng được tâng bốc là bước ngoặc đối với mối quan hệ ngày càng phát triển giữa hai nước. Nói cách khác, hòa bình và sự bình thường hóa mối quan hệ giữa hai kẻ thù xưa cũ được thể hiện bằng việc Washington đồng ý bán vũ khí cho Hà Nội.

Trong khi đó, người ta phanh phui ra rằng ông Bob Kerrey, người bị buộc tội đã thực hiện tội ác chiến tranh do vai trò chỉ huy của ông trong một cuộc thảm sát ghê rợn trong chiến tranh Việt Nam, đã được bổ nhiệm làm chủ tịch hội đồng tín thác Đại học Fulbright Việt Nam. Nhìn nhận khách quan, Kerry – người trực tiếp chỉ đạo cuộc tàn sát 20 phụ nữ, trẻ em và người già trong chiến dịch đó, giờ đang nắm quyền lãnh đạo một cơ sở giáo dục được đặt tên theo Thượng nghị sĩ J. William Fullbright, một người phản đối chiến tranh Việt Nam quyết liệt.    

Giữa những điều trớ trêu như vậy, có lẽ cũng không nên ngạc nhiên khi chính phủ Việt Nam đang chào mừng Monsanto trở lại với cánh tay rộng mở.

Từ năm 2014, Monsanto đã được cấp phép trồng ba giống ngô biến đổi gen làm thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam. Họ đang hướng tới có nhiều giống cây trồng được cấp phép hơn nữa trong tương lai gần ở ngay tại đất nước mà chất diệt cỏ khi xưa vẫn tiếp tục gây ra những hậu quả nặng nề. 

Thậm chí cho dù Việt Nam thực hiện những vụ thương thảo kín để đổi lại việc gỡ bỏ lệnh cấm vũ khí, hay tha thứ việc bổ nhiệm ông Kerry, việc thiết lập lại mối quan hệ nhất định không được liên quan đến việc tháo xích cho Monsanto. Làm vậy không chỉ xát muối vào vết thương chưa lành của hàng triệu nạn nhân người Việt Nam, mà còn là lời dự báo trước cho một cuộc diễu hành nguy hiểm khi rời bỏ chủ quyền lương thực của đất nước. 

Mối đe dọa của GMO dưới hiệp định TPP

GMO có khả năng lớn sẽ lan rộng ở Việt Nam nếu Quốc hội Hoa Kỳ thông qua Hiệp định Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương do Hoa Kỳ dẫn dắt. Đây được nhắc đi nhắc lại là sự báo hiệu cho việc bình thường hóa mối quan hệ giữa hai kẻ thù cũ.  Từng có một tiền lệ: sau khi Hiệp định Thương mại Bắc Mỹ được thông qua vào những năm 1990, Mexico tràn ngập ngô rẻ tiền của Mỹ, bao gồm cả những giống ngô của Monsanto.

Chính quyền Việt Nam đang vô cùng mong đợi ủng hộ TPP nhưng đồng thời, chưa đủ minh bạch về những hiểm họa trong bản thân việc trồng GMO, cũng như hậu quả khôn lường của thương vụ tham vọng trong vấn đề này.  

Bên cạnh những lo ngại của một vài nhà hoạt động về mặt sức khỏe và môi trường đối với GMO, việc giới thiệu giống cây trồng này có thể gây nguy hại đến các nông dân trồng trọt quy mô nhỏ mà đang chiếm đa số trong nền nông nghiệp Việt Nam. TPP là hiệp định đầu tiên bạo vệ công nghệ sinh học, được thiết kế để củng cố bàn tay của ngành công nghiệp sinh học hạt giống trong việc thúc đẩy các quốc gia kí TPP thực hiện thí nghiệm trên cánh đồng và chấp thuận việc trồng trọt thương mại các giống cây trồng của công nghệ sinh học.

Về mặt bằng sáng chế và sở hữu trí tuệ, hiệp định yêu cầu tất cả các quốc gia TPP chấp nhân Công ước Quốc tế về Bảo vệ các giống cây trồng mới được sửa lại năm 1991, hay được biết đến là UPOV91. Patrick Woodall, giám đốc nghiên cứu của nhóm vận động Giám sát Lương thực và nước có trụ sở ở Washington, phát biểu với Truthout, dự đoán một bức tranh u ám: “UPOV91 hạn chế hoặc cấm việc chia sẻ hạt giống, cho phép các công ty lấy bằng sáng chế đối với các cây trồng truyền thống; hạn chế hoặc cấm việc lưu trữ và mua bán hạt giống, đưa ra các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt đối với các nông dân vi phạm các quy tắc về sở hữu trí tuệ giống cây trồng.  

Việc này giúp cho các công ty hạt giống có được ảnh hưởng đáng kể lên người nông dân và củng cố tính hiệu lực của các bằng sáng chế hạt giống của họ. Với một đất nước trông chờ đưa cây trồng GMO vào sử dụng trên 30% đất nông nghiệp trước năm 2020, về lâu dài, sự phụ thuộc của Việt Nam vào hạt giống GMO sẽ dẫn đến việc trao chủ quyền lương thực quốc gia cho Monsanto. 

Monsanto từ chối đền bù cho các nạn nhân chất độc màu da cam

Đừng quên rằng Monsanto đã sản xuất ra chất độc màu da cam và vẫn tiếp tục từ chối đền bù cho các nạn nhân trước những hậu quả nó gây ra. Nhưng ở một đất nước mà phần lớn dân số sinh ra sau chiến tranh, hoặc là không nhận thức chi tiết được những kinh hoàng nó gây ra hoặc là sẵn sàng chôn vùi hận thù với Hoa Kỳ, Monsanto càng dễ dàng thoát khỏi tội ác mà các nước khác trên thế giới đang bắt nó phải đối mặt.   

Quan chức Việt Nam kí kết chấp nhận Monsanto quay trở lại dường như cũng đang che đậy lịch sử xấu xí của đất nước với công ty này, khi lợi dụng dân số trẻ với thái độ nhìn về tương lai để đặt sự tin tưởng vào Monsanto. Đối với họ, cấm đoạn Monsanto chẳng có nghĩa lí gì khi cho phép Boeing vào Việt Nam, công ty từng sản xuất ra máy bay B-52 rải hàng tấn bom khắp đất nước.   

Tuy nhiên, đây là một phép so sánh sai lầm. Không ít tòa án đã yêu cầu Monsanto, chứ không phải Boeing, phải đền bù vì những sản phẩm thời chiến tranh của mình. Hơn nữa, những quan chức Việt Nam đang ủng hộ Monsanto đang bảo vệ một công ty mà năm 2005 đã thừa nhận hối lộ quan chức Indonesia để ngăn chặn một nghiên cứu về ảnh hưởng môi trường của một loại bông biến đổi gen của nó. Đây cũng là công ty thường xuyên khởi kiện các nông dân có ruộng bị vô tình ô nhiễm bởi các sản phẩm của mình. Tháng 9 năm ngoái, tòa án của Pháp đã đưa ra quyết định rằng Monsanto phải chịu trách nhiệm cho việc đầu độc bằng hóa chất một nông dân người Pháp.

Nhưng giờ Monsanto đã quay trở lại Việt Nam, chính phủ Việt Nam trước hết phải làm điều đúng đắn vì người dân. Người tiêu dùng Việt Nam có quyền được biết có gì trong thức ăn của họ. Tháng Một vừa qua chính phủ đã ban hành điều luật yêu cầu các công ty phải dán nhãn tất cả các thực phẩm được sản xuất bằng nguyên liệu đến từ quá trình biến đổi gen, điều luật này phải được thi hành chặt chẽ ở một quốc gia vốn thi hành luật rất yếu kém.    

Mặc dù Monsanto cương quyết rằng mình không phải chịu trách nhiệm cho thảm họa chất độc màu da cam, chính phủ Việt Nam phải đề ra một điều kiện tiên quyết về việc công ty này phải thực hiện để được kinh doanh ở Việt Nam: Monsanto phải chi trả việc dọn sạch những địa điểm chính mà quân đội Mỹ từng pha trộn, cất trữ, vận chuyển lên máy bay và sử dụng chất độc màu da cam cũng như các thuốc diệt cỏ khác. 

Chính phủ Mỹ đã bắt đầu việc dọn sạch chất độc màu da cam ở một căn cứ quân sự trước đây của Mỹ tại thành phố trung tâm Đà Nẵng vào năm 2012, nhưng đó chỉ là một trong những khu nhiễm độc cần được xử lí ở trên khắp Việt Nam. Trong chuyến thăm của mình, Obama cũng chỉ nói ngắn gọn rằng chính phủ Hoa Kỳ “cam kết hỗ trợ Việt Nam để góp phần dọn sạch chất độc dioxin tại căn cứu không quân Biên Hòa” – một địa điểm bị nhiễm độc.

Trước khi thực hiện bất kì hành động cụ thể nào nữa, mỗi cơ quan chính phủ Việt Nam phải ngừng chấp thuận nỗ lực gây thiện cảm của Monsanto tại Việt Nam. Bằng việc ca ngợi Monsanto là một “công ty nông nghiệp bền vững”, Bộ Nông nghiệp Việt Nam đang nâng niu một công ty thường xuyên được bầu là một trong những tập đoàn bị ghét nhất thế giới. Bằng việc chấp nhận một khoản học bổng không đáng kể trị giá gần 70,000 đô, Học viện Nông nghiệp Việt Nam – cơ quan nông nghiệp hàng đầu cả nước – đang cho phép Monsanto dùng tiền để mua chuộc truyền thông. Bằng việc nhận các khoản quyên góp từ nhà sản xuất chất độc màu da cam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đang xúc phạm và làm tổn thương 3 triệu nạn nhân của chất diệt cỏ này.

Vào lúc mà cả thế giới đang bắt đầu tránh xa cây trồng biến đổi gen, sẽ thật trớ trêu nếu Việt Nam lại trở thành câu chuyện thành công cho Monsanto. Rõ ràng, vấn đề chất độc màu da cam giờ sẽ bị chôn vùi dưới những vấn đề đương đại to tát hơn mà Việt Nam và Mỹ đang phải đối mặt, trong đó có sự trỗi dậy của Trung Quốc. Nhưng cho dù thế nào, mối đe dọa của Trung Quốc không phải là cái cớ để chính phủ Hoa Kỳ và Monsanto dễ dàng đạt được cái gật đầu ngầm từ Việt Nam.

DIEN LUONG

Dien Luong là một nhà báo Việt Nam có bằng thạc sĩ từ trường Đại học Báo chí Columbia ở New York và là người từng nhận được học bổng Fulbright. Các bài viết của ông từng được đăng tải trên các báo The Guardian, Al Jazeera, the Diplomat, YaleGlobal, Asia Sentinel và các ấn phẩm khác.  

Người dịch: Reddy

Nguồn bài: http://www.truth-out.org/opinion/item/36396-no-welcome-mat-for-monsanto-vietnam-must-draw-the-line

Share
Share:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *