Bài độc quyền Sáng tác Tản văn

GHI CHÉP CUỐI ĐỜI CỦA KRISHNAMURTI (7): Ý NGHĨA CỦA CÁI CHẾT

Hunters
Written by Hunters

Thứ tư, ngày 16 tháng 3 năm 1983. 
(Tiếp tục cuộc đối thoại ngày 15)

‘Con người đã giết con người trong những trạng thái khác nhau của cái trí. Anh ấy đã giết chết anh ấy vì những lý do tôn giáo, anh ấy đã giết chết anh ấy vì những lý do yêu nước, vì hòa bình, đã giết chết anh ấy qua chiến tranh có tổ chức. Đây là số mạng của chúng ta, giết chóc lẫn nhau không ngừng nghỉ. 

 Thưa bạn, bạn có khi nào suy nghĩ về loại giết chóc này, nỗi thống khổ nào đã xảy ra cho con người – sự đau khổ vô tận của nhân loại đã xảy ra qua những thời đại, những giọt nước mắt, sự dằn vặt, sự nhẫn tâm, sự sợ hãi về tất cả giết chóc? Và nó vẫn còn đang tiếp tụcThế giới đầy bệnh hoạn. Các chính trị gia, dù là phe tả, phe hữu, phe trung lập hay độc tài, sẽ không mang lại hòa bình. Mỗi người chúng ta đều có trách nhiệm, và vì có trách nhiệm chúng ta phải thấy rằng sự tàn sát này bắt buộc phải kết thúc để cho chúng ta sống trên quả đất này, quả đất của chúng ta, trong vẻ đẹp và hòa bình. Đó là một thảm kịch khủng khiếp mà chúng ta không đương đầu hay không muốn giải quyếtChúng ta giao lại tất cả việc đó cho các chuyên gia; và sự nguy hiểm của các chuyên gia cũng nguy hiểm như một cái vực sâu hay một con rắn độc

 Vì vậy gạt bỏ tất cả sự việc đó qua một bên, ý nghĩa của chết là gì? Đối với bạn, thưa bạn, chết có nghĩa là gì?’

 “Đối với tôi nó có nghĩa rằng tất cả sự việc mà tôi đã là, tất cả sự việc mà tôi là, bỗng nhiên kết thúc bởi một bệnh tật, tai nạn nào đó hay tuổi giàDĩ nhiên tôi đã đọc và nói chuyện với những người châu Á, với những người Ấn độ, với họ đều có một niềm tin trong luân hồi. Tôi không hiểu điều này có thật hay không, nhưng theo đúng mức mà tôi có thể hiểu được, chết có nghĩa là kết thúc của một sự vật đang sống; chết của một cái cây, chết của một con cá, chết của một con nhện, chết của người vợ và con cái tôi, một kết thúc bất ngờ, một chấm dứt đột ngột của cái gì đã sống liên tục cùng tất cả những kỷ niệm của nó, những ý tưởngđau khổlo âu, những vui vẻ, những thích thú, đang cùng nhau nhìn ngắmhoàng hôn – tất cả việc đó kết thúc. Và hồi tưởng của tất cả việc đó không những mang lại nước mắt mà còn phô bày sự thật của sự yếu đuối riêng của người ta, sự cô độc riêng của người ta. Và ý tưởngcủa chia ly khi không còn vợ và con cái của người ta, không còn những sự việc mà ngưòi ta đã làm việc cho, đã ấp ủ, đã ghi nhớ, đã bám víu, những quyến luyến và đau thương của quyến luyến – tất cả những việc đó và nhiều thêm nữa đột ngột kết thúc. Tôi nghĩ chúng ta thường thường có ý như thế, chết có nghĩa như thế. Đối với tôi nó là kết thúc

Có một bức ảnh của người vợ và các con tôi trên cây đàn dương cầm trong ngôi nhà nhỏ của tôi bên bờ biển. Chúng tôi thường cùng nhau chơi đàn. Có hồi tưởng về họ trong bức ảnh trên cây đàn, nhưng thực tại đã qua rồi. Hồi tưởng là đau khổ, hay hồi tưởng có lẽ cho bạn một thích thú, nhưng thích thú đó hơi nhạt nhòa vì đau khổ đang lấn át hơn. Đối với tôi tất cả việc đó có nghĩa là chết. 

Chúng tôi có một con mèo của nước Iran rất đẹp, một con vật rất dễ thương. Và vào một buổi sáng nó đã chết. Nó nằm trên lối vào trước ngôi nhà. Chắc là nó đã ăn một thứ gì đó – nó đó kìa, không còn sinh khí, không còn ý nghĩa; nó sẽ không bao giờ kêu nữa. Đó là chết. Kết thúc của một cuộc sống thọ, hay là kết thúc của một em bé sơ sinh. Hồi trước tôi có trồng một cây con nhỏ xíu và hứa hẹn sẽ tăng trưởng thành một cái cây khỏe mạnh. Nhưng một người nào đó vô ý và không quan sát khi đi ngang qua, đã giẵm lên nó, và nó sẽ không bao giờ là một cái cây to. Đó cũng là một hình thức của chết. Kết thúc của một ngày, một ngày cơ cực hay phong phú và đẹp, cũng có thể gọi là chết. Khởi đầu và kết thúc.”

 ‘Thưa bạn, sống là gì? Từ khoảnh khắc người ta được sinh ra đến khi người ta chết, sống là gì? Hiểu được phương cách chúng ta sống rất quan trọng – tại sao chúng ta sống theo phương cách này sau quá nhiều thế kỷ. Nó tùy thuộc vào bạn, có phải vậy không, thưa bạn, có phải nó là một tranh đấu liên tục hay không? Xung độtđau thươngvui vẻthích thúlo âucô độc, trầm uất, và làm việc, làm việc, làm việc, lao dịch vì những người khác hay vì bản thâních kỷ và có lẽ thỉnh thoảng rộng lượngđố kỵnổi giậncố gắng trấn áp sự giận dữ, buông thả sự giận dữ đó thành cuồng bạo, và vân vân. Đây là điều gì chúng ta gọi là sống – những giọt nước mắt, cười cợt, đau khổ, và thờ phụng một thứ gì đó mà chúng ta đã sáng chế; sống cùng những dối trá, những ảo tưởng và căm hận, mệt mỏi vì tất cả mọi sự việc, chán nản, không có ý nghĩa: đây là cuộc sống của chúng ta. Không chỉ là cuộc sống của bạn mà còn là cuộc sống của tất cả những con người trên quả đất này, hy vọng tẩu thoát khỏi tất cả nó. Qui trình của thờ phụngthống khổsợ hãi này đã xảy ra từ những ngày cổ xưa đến bây giờ – lao động, xung độtđau thương, hoang mang, hoài nghi, và vui vẻ lẫn cười đùa. Tất cả việc này là thành phần trong sự tồn tại của chúng ta

 Kết thúc tất cả việc này được gọi là chết. Chết kết thúc tất cả những quyến luyến của chúng ta, dù hời hợt hay sâu đậm như thế nào chăng nữa. Quyến luyến của vị thầy tu, vị khất sĩquyến luyến của người nội trợ, quyến luyến gia đình của một người, mọi hình thức của quyến luyến phải kết thúc cùng chết. 

Có vô số vấn đề bao hàm trong việc này: thứ nhất, nghi vấn về sự bất tử. Có một sự việc như là bất tửkhông? Đó là, cái mà không chết, vì chết ám chỉ cái mà biết chết. Bất tử là cái ở ngoài thời gian và hoàn toàn không ý thức về sự kết thúc này. Cái bản ngã, cái tôi, có bất tử không? Hay nó có biết chết không? Cái bản ngã không bao giờ có thể trở thành bất tử. “Cái tôi lệ thuộc”, cái tôi làm chủ, cùng tất cả phẩm chất của nó được gom góp vào nhau qua thời gian, mà là tư tưởng; cái bản ngã đó không bao giờ có thể trở thành bất tử. Người ta có thể sáng chế một ý tưởng của bất tử, một hình tượng, một vị chúa, một bức ảnh và bám vào cái đó rồi rút ra được sự an ủi từ nó, nhưng cái đó không là bất tử
 

Thứ hai [vấn đề này hơi phức tạp một chút]: liệu rằng có thể sống cùng chết? Không phải ý tưởng bệnh hoạn, không phải trong bất kỳ hình thức tự hủy hoại nào. Tại sao chúng ta lại phân chia chết khỏi sống? Chết là thành phần của cuộc sống chúng ta, nó là thành phần của sự tồn tại của chúng ta – chết và sống, và sống và chết. Chúng không tách lìa. Ganh tị, tức giận, đau khổcô độc, và vui thú mà người ta có, mà chúng ta gọi là sống, và sự việc được gọi là chết – tại sao lại tách rời chúng? Tại sao lại đặt chúng cách xa hàng dặm? Vâng, cách xa hàng dặm của thời gianChúng ta chấp nhận chết của một ông cụ già. Điều đó tự nhiên. Nhưng khi một người trẻ chết vì một bệnh tật hay tai nạn nào đó, chúng ta phản kháng nó. Chúng ta nói rằng việc đó không công bằng, nó không nên như thế. Vì thế chúng ta luôn luôn đang tách rời sống và chết. Đây là vấn đề chúng ta nên tra xéthiểu rõ – hay không xử lý như một vấn đề, nhưng hãy nhìn, thấy những ám chỉ bên trong của nó, không dối gạt. 

 Một câu hỏi khác là vấn đề thời gian – thời gian bao hàm đang sống, đang học, đang tích lũy, đang hành động, đang làm, và kết thúc của thời gian như chúng ta biết nó; thời gian đó tách rời sống khỏi kết thúc. Nơi nào có tách rời, phân chia, từ đây đến đó, từ “cái gì là” đến “cái gì nên là”, thời gian đều liên quanDuy trì sự phân chia này giữa cái được gọi là chết và cái được gọi là sống, đối với tôi là một nhân tố chính. 
 Khi có sự phân chia này, sự tách rời này có sợ hãi. Lúc đó có nỗ lực để chế ngự sợ hãi đó và tìm kiếmđể có được an ủithỏa mãn, để có được cảm giác liên tục. [Chúng ta đang nói về thế giới tâm lý chứ không phải thế giới vật lý hay thế giới kỹ thuật]. Chính thời gian đã gom góp cái bản ngã vào chung và chính tư tưởng đã duy trì cái tôi, cái bản ngã. Ước gì người ta có thể thực sự hiểu rõ ý nghĩa của thời gian và sự phân chia, sự tách rời, thuộc về tâm lý, của con người chống lại con ngườichủng tộc chống lại chủng tộc, một loại văn hóa chống lại một loại khác. Sự tách rời này, sự phân chia này, được tạo ra bởi tư tưởng và thời gian, giống như sống và chết. Và sống một cuộc sống cùng chết có nghĩa là một thay đổi sâu sắc trong toàn bộ quan điểm về sự hiện hữuKết thúc sự quyến luyến mà không cần thời gian và động cơ, đó là chết trong khi sống. 

 Tình yêu không có thời gian. Nó không là tình yêu của tôi khác biệt với tình yêu của bạn. Tình yêu không bao giờ riêng tư; một người có lẽ yêu một người khác nhưng khi tình yêu đó bị giới hạn, bị thu hẹp vào một người, lúc đó nó ngừng là tình yêu. Nơi nào thực sự có tình yêu nơi đó không có sự phân chia của thời gianbao gồm tư tưởng và tất cả những phức tạp của cuộc sống, mọi đau khổ và hoang mang, những ngờ vực, những ghen tuông, những lo âu. Người ta phải chú ý nhiều đến thời gian và tư tưởng. Không có nghĩa rằng người ta phải sống chỉ trong hiện tại, điều đó sẽ hoàn toàn vô nghĩaThời gian là quá khứ, được bổ sung và tiếp tục như tương lai. Nó là một biến thiên và tư tưởng kiên trì, bám chặt vào nó. Nó bám vào một cái gì đó mà chính nó đã tạo ra, đã sắp xếp vào chung. 

Một câu hỏi khác là: vì con người đại diện toàn thể nhân loại – bạn là toàn thể nhân loại, không phải đại diện nó, chính xác bạn là thế giới và thế giới là bạn – chuyện gì xảy ra khi bạn chết? Khi bạn hay một người khác chết, bạn và người khác là biểu thị của dòng sống rộng lớn kia gồm hành động và phản ứngcủa nhân loại, dòng sống của ý thức, của cách cư xử và vân vân: bạn thuộc về dòng sống đó. Dòng sống đó đã điều kiện cái trí con người, bộ não con người, và chừng nào chúng ta còn bị điều kiện bởi tham lamthèm khátsợ hãithích thúsung sướngchúng ta vẫn là thành phần của dòng sống đó. Các bộ phận cơ thể của bạn có lẽ kết thúc nhưng bạn thuộc về dòng sống đó, vì bạn là, trong khi đang sống, chính là dòng sống đó. Dòng sống đó, đang thay đổi, lúc này chậm, lúc khác nhanh, sâu và nông, bị thu hẹp bởi cả hai bờ và phá vỡ sự thu hẹp đó vào khối nước mênh mông – chừng nào bạn còn thuộc về dòng sống đó, bạn không có tự do. Không có tự do khỏi thời gian, khỏi hoang mang và đau khổ của tất cả những kỷ niệm và những quyến luyến được tích lũy. Chỉ khi nào có kết thúc của dòng sống đó, kết thúc, không phải bạn ra khỏi nó và trở thành một cái gì khác nữa, nhưng kết thúc của nó, chỉ đến lúc đó mới có một kích thước hoàn toàn khác biệt. Kích thước đó không thể đo lường được bằng từ ngữKết thúc không có một động cơ là toàn bộ ý nghĩa của chết và sống. Cội gốc của thiên đàng trong sống và chết.’ 

Krishnamurti

Ông Không dịch

Share