Bài độc quyền Sáng tác Tản văn

GHI CHÉP CUỐI ĐỜI CỦA KRISHNAMURTI (8): BÊN NGOÀI THỜI GIAN

Hunters
Written by Hunters

Thứ năm, ngày 17 tháng 3 năm 1983.

Sáng nay những đám mây rất thấp. Đêm qua có mưa, không nhiều lắm nhưng đã trao tặng cho quả đất đầy nước, màu mỡ, và chất dinh dưõng. Cái năng lượng to lớn mà con người đã tiêu dùng trên quả đất này, sự tiến bộ công nghệ đồ sộ trong năm mươi năm qua, tất cả sông ngòi đều bị ô nhiễm và sự lãng phí năng lượng trong các trò giải trí vô tận này, suy xét kỹ càng ta thấy rằng, tất cả sự việc đó dường như quá lạ lùng và quá bệnh hoạn đối với một buổi sáng như thế này cùng những quả đồi đang trôi nổibềnh bồng giữa những đám mây và cùng những bầu trời kia. 

Trên hàng hiên sáng nay thời gian không gần gũi con người nữa, thời gian như chuyển động, thời gian như đi từ đây đến đó, thời gian để học hỏithời gian để hành động, thời gian như một phương tiện để thay đổi từ việc này sang việc khác trong những sự việc thông thường của cuộc sống. Người ta có thể hiểu rõ rằng thời gian rất cần thiết để học một ngôn ngữ, để học một kỹ năng, để tạo ra một chiếc máy bay, để lắp ráp một máy vi tính, để đi lại khắp thế giớithời gian của tuổi trẻthời gian của tuổi giàthời gian để mặt trời lặn và thời gian để mặt trời mọc chầm chậm trên những quả đồi, những cái bóng dài ra và sự tăng trưởng của một cái cây đang từ từ lớn lên, thời gian để trở thành một người làm vườn giỏi, một người thợ mộc giỏi và vân vân. Trong thế giới vật chất, trong hành động vật lý, thời gian để học hỏitrở nên cần thiết và hữu ích. 

 Có phải cùng cách sử dụng thời gian như thế mà chúng ta chuyển qua, mở rộng vào trong thế giới tinh thần hay không? Mở rộng cách suy nghĩ, hành động, học hỏi này vào thế giới bên trong của làn da, vào lãnh vực của tinh thần, như là hy vọng, như là trở thành một thứ gì đó; như là tự tu dưỡng? Điều đó nghe ra khá vô lý – thay đổi từ việc này đến việc khác, từ “cái gì là” đến “cái gì nên là”. Thời gian là cần thiếtcon người nghĩ, để thay đổi toàn bộ chất lượng phức tạp của bạo lực thành không bạo lực. 

Ngồi yên lặng một mình, nhìn xuống thung lũng, rộng và dài, gần như bạn có thể đếm được những dãy cam, những vườn cây được chăm sóc cẩn thận. Nhìn vẻ đẹp của quả đất, của thung lũng, không liên quan đến thời gian, nhưng thể hiện điều trực nhận đó trên một khung vải vẽ hay vào một bài thơ cần thời gian. Có lẽ chúng ta sử dụng thời gian như một phương tiện tẩu thoát khỏi “cái gì là”, khỏi chúng talà gì, khỏi tương lai sẽ là gì cho chính chúng ta và cho phần còn lại của nhân loại

Thời gian trong lãnh vực tâm lý là kẻ thù của con ngườiChúng ta muốn tinh thần được tiến hóatăng trưởng, khuếch trương, phát triển hết khả năng tánh cách, thăng hoa chính nó thành một sự việc gì đó tốt lành hơn điều gì nó là bây giờ. Chúng ta không bao giờ nghi vấn giá trị của một khao khát như thế, của một quan niệm như thế; chúng ta dễ dàng, có lẽ vui vẻchấp nhận rằng tinh thần có thể tiến hóa, thăng hoa, và rằng vào một ngày nào đó sẽ có hòa bình và hạnh phúc. Nhưng thật ra không có sự tiến hóa về tâm lý

Có một con chim đớp ruồi đang bay từ bông hoa này sang bông hoa khác, rực rỡ trong ánh sáng tĩnh này, với sinh lực tràn đầy trong con vật nhỏ bé đó. Sự mau lẹ của đôi cánh, theo đúng nhịp điệu, đều đặn lạ lùng; có vẻ rằng nó có thể chuyển động tiến về trước và lùi lại sau. Nó là con vật tuyệt vời để nhìn ngắm, để cảm thấy sự thanh tú, màu sắc rực rỡ, và kinh ngạc vì vẻ đẹp của nó, rất nhỏ nhắn rất lanh lẹ và bay vụt đi thật mau. Và có một con chim nhái giọng trên đường dây điện thoại. Một con chim khác đang đậu trên ngọn cây đó nhìn xuống toàn thế giới. Nó đã ở đó trên nửa tiếng đồng hồ, không bao giờ nhúc nhích nhưng đang nhìn, chuyển động cái đầu nhỏ xíu để thấy rằng không có gì nguy hiểm. Và nó cũng vậy bây giờ đã bay đi rồi. Những đám mây đang bắt đầu trôi khỏi những quả đồi, và những quả đồi có màu xanh lạ lùng làm sao. 

Như chúng ta đang nói, không có sự tiến hóa thuộc tâm lýTinh thần không bao giờ có thể trở nên hay tăng trưởng hay thăng hoa thành một sự việc nào đó mà nó không là. Tự kiêu và ngạo mạn không thể biến thành tốt lành hơn nhưng luôn tự kiêu hơn, ích kỷ cũng không thể, đó là số mạng chung của tất cả con người, trở nên mỗi lúc một ích kỷ hơn, mỗi lúc một củng cố bản chất riêng của nó. Khá kinh hãi khi nhận ra rằng cái từ ngữ “hy vọng” chứa đựng toàn thể thế giới của tương lai. Chuyển động này từ “cái gì là” đến “cái gì nên là” là một ảo tưởng, chính là một lời nói láo, nếu người ta có thể dùng từ ngữ đó.Chúng ta công nhận điều gì con người đã lặp lại xuyên suốt mọi thời đại như một sự thật, nhưng khi chúng ta bắt đầu đặt câu hỏi, nghi ngờchúng ta có thể thấy rất rõ ràng, nếu chúng ta muốn thấy nó mà không che giấu đằng sau hình ảnh nào đó hay cấu trúc từ ngữ đẹp đẽ nào đó, bản chất và cấu trúc của cái tinh thần, cái bản ngã, “cái tôi”. “Cái tôi” không bao giờ có thể trở thành một cái tôi tốt lành hơn. Nó sẽ cố gắng được như vậy, nó nghĩ nó có thể, nhưng cái tôi vẫn còn ở trong những hình thức vi tế. Cái tôi ẩn nấp trong nhiều lớp bọc ngoài, trong nhiều cấu trúc; nó thay đổi từ thời gian này qua thời giankhác, nhưng luôn có cái tôi này, cái hoạt động tự cho mình là trung tâm và phân cách này mà tưởng tượng rằng vào một ngày nào đó nó sẽ biến chính nó thành một thứ gì đó mà hiện nay nó không là. 

 Vì thế người ta hiểu rằng không có sự trở thành của cái tôi, chỉ có sự kết thúc của ích kỷ, của lo âu, của đau thương và sầu khổ mà là những chứa đựng của cái tinh thần, của “cái tôi”. Chỉ có kết thúc tất cả sự việc đó, và kết thúc đó không đòi hỏi thời gian. Không phải rằng tất cả sự việc đó sẽ kết thúc vào ngày mốt. Nó sẽ chỉ kết thúc khi có trực nhận được chuyển động của nó. Trực nhận không chỉ khách quan, không có bất kỳ thành kiến, khuynh hướng, mà còn trực nhận không còn tất cả những tích lũy của quá khứchứng kiến tất cả sự việc này mà không còn người quan sát – người quan sát thuộc về thời gianvà dù anh ấy có lẽ muốn tạo ra một thay đổi trong bản thân nhiều bao nhiêu chăng nữa, anh âý sẽ luôn luôn là người quan sát; những hồi tưởng, dù thích thú nhiều, không có thực tế, chúng là những sự việc của quá khứ, đã qua rồi, đã kết thúc, không còn sinh khí: chỉ trong đang quan sát không người quan sát, người quan sát là quá khứ, người ta mới có thể thấy được bản chất của thời gian và kết thúc của thời gian.

 Con chim đớp ruồi đã quay trở lại. Một tia sáng mặt trời xuyên qua những đám mây vỡ đã chụp được nó, lóe sáng màu sắc của nó cùng cái mỏ mỏng dài và sự lanh lẹ của cặp cánh kia. Nhìn ngắm thuần tuý con chim nhỏ xíu đó, không có bất kỳ phản ứng nào, chỉ nhìn ngắm nó, chính là nhìn ngắm trọn vẹn thế giới của vẻ đẹp.

 “Vào một ngày nào đó tôi đã nghe ông nói rằng thời gian là kẻ thù của con người. Ông đã vắn tắt giải thích về nó. Nó có vẻ là một câu phát biểu thật xúc phạm. Và ông cũng phát biểu những câu tương tựkhác. Một số câu tôi đã khám phá là đúng, tự nhiên, nhưng cái trí của con người không bao giờ dễ dàng hiểu rõ được cái đó mà là thực tạisự thậtchân lý. Tôi đang hỏi bản thân, và tôi đã hỏi những người khác nữa, tại sao những cái trí của chúng tôi đã trở nên tối tăm như thế, chậm chạp như thế, tại sao chúng tôi không thể ngay lập tức hiểu rõ được một sự việc nào đó là giả dối hay là thực sự? Tại sao chúng tôi lại cần những giảng giải mà có vẻ quá hiển nhiên khi ông đã giải thích chúng? Tại sao tôi, và bất kỳ ai trong chúng tôi, lại không thấy được sự thật của sự kiện này? Chuyện gì đã xảy ra cho những cái trí của chúng tôi? Tôi muốn, nếu tôi được phép, có một cuộc đối thoại với ông về vấn đề đó, để tìm ra tại sao cái trí của tôi lại không tinh tế, lại không nhạy bén. Và liệu rằng cái trí này, cái trí đã được đào tạo và giáo dục, có thể thực sự, sâu thẳm trở nên tinh tế và nhạy bén, hiểu rõ một sự việc nào đó ngay tức khắc, cái chất lượng và sự thật hay sự giả dối của nó?” 
 
‘Thưa bạn, chúng ta hãy bắt đầu tìm hiểu tại sao chúng ta đã trở nên như thế này. Chắc chắn nó không liên quan đến tuổi già. Đó có phải là cách sống của chúng ta – rượu chè, hút xách, thuốc men, sự hối hả, sự rã rời, sự bận rộn liên tục? Cả bên ngoài lẫn bên trong chúng ta bị bận rộn vào một sự việc nào đó. Đó có phải là bản chất của hiểu biết? Chúng ta được đào tạo để thâu lượm hiểu biết – qua trường cao đẳng, đại học, hay qua làm một công việc đòi hỏi khéo léo. Hiểu biết có là một trong những yếu tốdẫn đến kém sút về tinh tế không? Những bộ não của chúng ta ngập đầy quá nhiều dữ kiện, chúng đã gom góp quá nhiều thông tin, từ truyền hình và từ mọi nguồn nhật báo lẫn tạp chí, và chúng đang ghi nhớ lại bằng mọi khả năng mà chúng có được; chúng đang thâu nhận, đang bám chặt. Vì thế có phải hiểu biết là một trong những yếu tố hủy hoại sự tinh tế không? Nhưng bạn không thể gạt bỏ hiểu biếtcủa bạn hay cất nó đi; bạn phải có hiểu biết. Thưa bạn, bạn phải có hiểu biết để lái một chiếc xe hơi, để viết một lá thư, để thực hiện những công việc làm ăn khác nhau; thậm chí bạn phải có một loại hiểu biếtnào đó để cầm một cái xuổng. Dĩ nhiên bạn phải có hiểu biếtChúng ta phải có hiểu biết trong công việc hàng ngày của thế giới vật chất

Nhưng chúng ta đang nói về sự hiểu biết được tích lũy trong thế giới tâm lý, sự hiểu biết bạn có về người vợ, nếu bạn có một người vợ; hiểu biết đó khi sống với người vợ mười ngày hay năm mươi năm đã làm chai lì bộ não của bạn, phải vậy không? Tất cả những kỷ niệm, những hình ảnh đều được lưu trữở đó. Chúng ta đang nói về loại hiểu biết bên trong này. Hiểu biết có những tinh tế và hời hợt riêng của nó: khi nào nhượng bộ, khi nào kháng cự, khi nào thâu nhận và khi nào không thâu nhận, nhưng chúng ta đang hỏi: hiểu biết đó không làm cho cái trí của bạn, bộ não của bạn, bị máy móc, bị lặp lại bởi thói quen hay sao? Quyển tự điển bách khoa có tất cả hiểu biết của tất cả mọi người viết trong nó. Tại sao lại không để hiểu biết đó trên kệ và sử dụng nó khi cần thiết? Đừng mang nó trong bộ não của bạn. 

 Chúng ta đang hỏi: hiểu biết đó có ngăn cản hiểu rõ ngay lập tứctrực nhận tức khắc, mà mang lại thay đổi, tinh tế không ở trong những từ ngữ? Có phải chúng ta bị điều kiện bởi những tờ báo, bởi xã hộichúng ta sống – mà, một cách tình cờchúng ta đã tạo ra, vì mọi con người từ những thế hệ quá khứđến hiện tại đã tạo ra xã hội này dù ở trong vùng đất này trên thế giới hay bất kỳ vùng đất nào khác? Nó có đang bị điều kiện bởi những tôn giáo tạo khuôn mẫu cho suy nghĩ của chúng ta không? Khi bạn có những niềm tin mãnh liệt vào nhân vật nào đó, vào hình ảnh nào đó, chính cái sức mạnh đó ngăn cảnsự tinh tế, sự nhạy bén. 

 Có phải chúng ta liên tục bị bận rộn đến độ không còn không gian trong quả tim, trong cái trí của chúng ta – không gian cả bên ngoài lẫn bên trong? Chúng ta cần một tí không gian, nhưng bạn không thể có không gian thuộc vật lý nếu bạn ở trong một thành phố đông đúc, hay bị chen chúc trong gia đình bạn, bị nhồi nhét bởi tất cả những ấn tượng bạn đã thu nhận, những áp lực. Và theo tâm lý phải có không gian – không phải không gian mà tư tưởng có lẽ tưởng tượng ra, không phải không gian của cô lập, không phải không gian phân chia con người, theo chính trị, theo tôn giáo, theo chủng tộc, không phải không gian giữa những châu lục, nhưng một không gian bên trong mà không có trung tâm. Nơi nào có một trung tâm nơi đó có một chu vi, có một đường tròn. Chúng ta không đang nói về không gian như thế. 

Và có phải còn một lý do khác mà tại sao chúng ta không tinh tế, nhạy bén, là vì chúng ta đã trở thànhnhững chuyên gia? Chúng ta có lẽ nhạy bén trong chuyên môn riêng của chúng ta, nhưng người ta tự hỏi, nếu người ta được đào tạo, được chuyên môn hóa, liệu rằng có bất kỳ hiểu rõ nào về bản chất của sầu khổđau thươngcô độc và vân vânDĩ nhiên bạn không thể được đào tạo để có một cái trí rõ ràngvà tốt lành; cái từ ngữ “được đào tạo” có ý là bị điều kiện. Và làm thế nào cái trí bị điều kiện lại có thể rõ ràng được? 

Vì thế tất cả những sự việc này có lẽ là những yếu tố, thưa bạn, ngăn cản chúng ta không có một cái trí rõ ràngtinh tế và tốt lành.’

“Cảm ơn ông, thưa ông, về cuộc nói chuyện với tôi. Có lẽ, và tôi hy vọng rằng, một số vấn đề ông vừa nói – không phải vì tôi đã hiểu rõ nó hoàn toàn – nhưng vì rằng một số trong những vấn đề ông vừa nói sẽ gieo mầm trong tôi và vì rằng tôi sẽ cho phép cái hạt giống đó lớn lên, mọc xum xuê không bị cản trở. Có lẽ sau đó tôi có thể hiểu rất nhanh một điều gì đó, nhận thức một điều gì đó mà không cần quá nhiều sự phân tích bằng từ ngữvô số những lời giảng giải và vân vân. Xin chào ông, thưa ông.” 

Krishnamurti

Ông Không dịch

Share